Bacak Damar Tıkanıklığı

KISA BİLGİ 
  • Bacak damar tıkanıklığı genelde ileri yaşta (50 yaş üzeri) görülür, genç yaşta çok seyrektir. 
  • En sık belirti yürümekle baldır kaslarında ağrıdır.  Bu ağrı sadece yürümekle olur, dinlenirken yani istirahat halinde olmaz.
  • Bacak ağrısı sadece kaslarda yani etli kısımda olur, kemik ya da eklemde olmaz.
  • Bazı hastalar yürürken baldır ağrısı hissetmez, bunun yerine bacaklarda kramp, sertleşme olur ve beni yürütmüyor diye tarifler. 
  • Ağrı yürürken kişiyi durdurur.  2-3 dakika dinlenince geçer, tekrar yürür aynı mesafede yine ağrı olur.
  • Bu nedenle bacak damar tıkanıklığına vitrin hastalığı da denir. Caddede vitrinlere bakarken de biraz yürür sonra durup vitrine bakarız. 
  • Damar tıkanması ilerleyici bir hastalıktır, yani yıllar içinde daha ilerler.
  • Bir kısım hastada ilerleyen hastalık ayakta ya da parmakta yara ya da kangren oluşmasına yol açabilir. 
  • Damar tıkanıklığı ne yazık ki hiçbir ilaçla açılamaz. Sadece ameliyat ve anjiyo tedavisi  ile açılır. 
  • Doktorların damar açıcı olarak verdiği ilaçlar dolaşım düzenleyicidir, damar açıcı değil. 
  • Anjiyo ile damar açma balon, stent ya da damar tıraşlama (aterektomi) ile yapılır. 
  • Anjiyo yöntemi ile tamamen tıkalı damarlar, daha önce açılıp tekrar tıkanmış damarlar, tıkalı stentler ya da tıkalı yapay damarlar tekrar açılabilir.  
  • Girişimsel radyoloji uzmanları dünyada son 50 yıldır kalpteki koroner damarlar dışındaki tüm damar tıkanmalarını anjiyo ile açan uzmanlardır.

Bacak damar tıkanıklığı, bacağı besleyen atardamarların birinde ya da bir kaçında ciddi bir daralma ya da tıkanma olmasıdır. Buna periferik arter hastalığı da denir (Arter=atardamar). Tıkanma bacaktaki herhangi bir damarda olabilir. Bacak damar tıkanması, kalpteki koroner damarlar, beyin damarı ve şah damar tıkanmasından sonra en sık görülen damar hastalığıdır.   

Atardamarlar organları besleyen damarlardır. Bacakta bu damarların tıkanması bacak kaslarının beslenmesini engeller ve bu da bacakta yürümekle baldır kaslarında ağrı yapar. Ağrının en önemli özelliği sadece yürümekle olmasıdır. Yani durup dinlenmekle olmaz çünkü dinlenirken bacağın çok az kana (besin ve oksijene) ihtiyacı vardır. Tıkanıklık ilerlerse ayak parmaklarında, topukta yara ya da daha da kötüleşirse kangren oluşumuna yol açabilir.
Atardamarlarda bu hastalığın sebebi damar kireçlenmesi ya da damar sertliği denen hastalıktır (Latince ateroskleroz). Bacak damarlarındaki tıkanmaların büyük çoğunluğu (%95 den fazlası) sadece damar sertliğine bağlıdır. Bunun dışında Buerger hastalığı (tromboanjiitis obliterans), bacak damarlarına pıhtı atması (emboli ya da tromboemboli), Takayasu hastalığı, bazı vaskülitler de bacak damarında tıkanma oluşturabilir. 

Prof. Dr. Levent Oğuzkurt, CNN Türk'te bacak damar tıkanıklığı konusunda bilgiler verdi.

Damar sertliği kalp yani koroner damarda, boyun şah damarında (karotid arter), kol, böbrek ve barsak damarı gibi vücuttaki tüm damarlarda tıkanma oluşturabilir. Vücuttaki her bölgenin damar tıkanması farklı belirti verir. Kalp damar tıkanması kalp spazmı ya da kalp krizi yapar, boyun damar darlığı beyne pıhtı atmasına yol açar ve inme ya da felç oluşturabilir, bacak damar tıkanması genellikle bacak kaslarında yürüme ağrısı ya da kramp yapar, ileri evrelerinde ayak yarası ya da kangren oluşturabilir. 

Damar sertliğine bağlı damar tıkanıklığı herkeste görülebilir. Ama bazı kişilerde daha sık görülür;

  • İleri yaş hastalığıdır. 50 yaş üstünde sık, 60 yaş üstünde daha sıktır.
  • Sigara damar kireçlenme riskini ciddi artırır
  • Diyabet yani şeker hastalığında daha sıktır
  • Kan kolesterol ve trigliserid yüksekliği olanlarda sıktır
  • Hipertansiyon yani tansiyon hastalarında daha sıktır

Bacak Damar Tıkanıklığı Belirtileri:

Bacak damar tıkanıklığı

  1. Hiç şikayet oluşturmayabilir
  2. Yürümekle bacak kaslarında ağrı oluşturabilir
  3. Ayakta yara ya da kangren (en şiddetli hali) oluşturabilir. 
    En sık görülen şikayet ya da belirti yürüme ağrısıdır ve şu şekilde görülür: 
  • Yürümekle bacak baldır kaslarında ağrı (vitrin hastalığı), çok daha seyrek olarak yürümekle kalça kaslarında (kaba etlerde) ağrı
  • Bu ağrı hızlı yürümekle, yürürken bir ağırlık taşımakla ya da yokuş yukarı çıkmakla daha erken ve şiddetli olur. Normal yolda 500 metre yürüyen biri yokuş yukarı 60-70 metrede hemen yorulabilir. 
  • Bacak ağrısı dinlenme sırasında hiç olmaz, yavaş yürürken ya da yokuş aşağı yürürken daha az olur. 
  • Ağrı 2-3 dakika oturup dinlenmekle tamamen geçer. 
  • Şiddetli hastalıkta tıkanma bir çok damarda varsa parmak uyuşması, ayakta soğukluk ve parmakta morluk ve kangren olabilir.
  • Hastalık daha da ilerlerse ayak parmaklarında ya da topukta yara (ayak ülseri) çıkabilir ve bu yaralar tedaviyle bile uzun süre iyileşmez. Damarın mutlaka açılması gerekir. 

Damar tıkanıklığında bacak ağrısı neden yürümekle olur?

Bacak kaslarımız dururken çok az kan ve besine ihtiyacı vardır. Yürümekle bu ihtiyaç artar, hızlı yürümekle ya da yokuş çıkmakla ayağın kan ihtiyacı daha da artar. Bacak damarları tıkandığında ayağa yeterli kan gidemez. Bu da bacak baldır kaslarında ağrı yapar. Bacak ve ayak bize kan akımının yetmediğini, bir sorun olduğunu sinyalini vermektedir. Bacak ağrısı ne kadar kısa mesafede geliyorsa, yani hasta ne kadar az yürüyebiliyorsa hastalık o kadar şiddetlidir.

Damar tıkanıklığının oluşturduğu belirtiler (yürüyünce ağrı olup durması ve tekrar yürüme) bir caddede vitrinlere bakarak yürümeye benzer. Bu nedenle halk arasında buna vitrin hastalığı adı verilir.

Bacak damar tıkanıklığında yürümekle baldır kaslarında ağrı olur. Ağrı kişiyi durdurur, bir süre dinlendikten sonra geçer.

Hangi bacak ağrısı damar tıkanıklığına bağlıdır?

Bacakta ağrı yapan pek çok hastalık vardır. Bacak damar tıkanmasında ağrı bazen kolaylıkla anlaşılır. 

Kendinizi test edin. bacak ağrınız aşağıdaki gibi bir ağrı ise damar tıkanıklığına bağlı olabilir;

  • Bacak damar tıkanıklığına bağlı ağrı sadece yürümekle olur.
  • Ağrı baldır kaslarında olur. Kemik ya da eklemde olmaz.
  • İstirahat yani dinlenme sırasında ağrı olmaz. Oluyorsa sebebi başkadır. 
  • Ağrı hep benzer mesafe yürüyünce ortaya çıkar (örneğin 100 metre ya da 400 metre gibi).
  • Bu ağrı bazen kasta sertleşme, ya da kramp olarak hissedilir. 
  • 2-3 dakika dinlenmekle tamamen geçen bir ağrıdır.
  • Yokuş çıkarken, hızlı yürürken ağrı daha erken gelir. Yani hasta uzun mesafe yürümekte zorluk çeker.  
  • Yavaş yürürken ya da yokuş aşağı yürürken ağrı az olur ya da hiç olmaz. 
  • Hastalık ilerledikçe yürüme mesafesi daha da kısalır. Örneğin önce 1 kilometre yürüyebilen biri, hastalık ilerleyince daha az mesafe yürür.

Bacak damar tıkanması kişinin yaşam kalitesini bozar. İleri dönemlerde ayaklarda iyileşmeyen yara ya da kangrene yol açarak ampütasyona yani bacak kesilmesine neden olabilir. Şeker hastalarında ayakta oluşan diyabetik ayak yarası damar tıkanıklığı ve nöropatiye bağlı oluşur. 

Bacak damar tıkanıklığında çok değişik tedaviler vardır. Ama bacak damarını gerçekten açabilecek sadece iki tedavi vardır: Ameliyat ve Anjiyo ile damarların açılması. 

Damar açma tedavisinden önce hastalığı kötüleştiren etkileri azaltmak gerekir. Sigara içenlerin mutlaka sigarayı bırakılması, şeker, hipertansiyon ve kolesterol yüksekliği gibi sorunların diyet, ilaç ve egzersizle kontrol altına alınması önerilir. 

Detaylı bilgi için bacak damar tıkanıklığı tedavisi ve bacak damar tıkanıklığında anjiyo adlı sayfalar incelenebilir.

Kılcal Damar Tıkanıklığının Tedavisi Mümkün mü?

Kılcal damar gerçekte kıl kalınlığında çok ince damar demektir. Kılcal damar terimi aynı zamanda anjiyo ya da ameliyatla açılması ya da müdahalesi mümkün olmayan Küçük damarlar için de kullanılır. 
Bir çok hastamız bize kılcal damar tıkanıklığı var ve açılamayacağı söylendi diye arar. Bu hastaların genellikle ayak parmaklarında ya da topukta yaraları ya da ayak kangreni vardır. Günümüzde özellikle diz altındaki tıkalı damarların açılma sansı vardır. Özellikle ayakta yarası olan her hastada damarların değerlendirilmesi son derece önemlidir. Anjiyo ise damarın açılması yani tedavisi için kullanılır.

Ayak yarası olan hastalarda bu damarların açılması, ayak yarasının hızla iyileşmesini sağlayabilir ve kangren tehdidi olan parmak ya da ayağı kurtarma şansı olur. Bacak damar tıkanıklığı tedavisi ve anjiyo ile tedavisi ilgili sayfalarda daha detaylı anlatılmıştır. Girişimsel Radyoloji bölümümüz İstanbul Topkapı'daki hastanemizdedir. 

Bacak damar tıkanıklığının tedavi gerekli midir? 

Her bacak damar tıkanıklığında

  • En azından bir ilaç tedavisi başlanır
  • Yaşam tarzını değiştirecek belli önerilerde bulunulur.
  • Sağlıklı beslenme önerilir
  • Bacak damarlarının gelişmesi için bacak kaslarını çalıştıran her tür spor önerilir. Yürüme en kolay yapılanıdır.  
  • Ancak her damar tıkanıklığının mutlaka açılması gerekmez
  • Damar açma işlemi ilaçlarla ya da diyetle olmaz; ya ameliyat ya da anjiyo ile yapılması gerekir. 

Bacak damar tıkanıklığı nasıl tedavi edilir? 

Bacak damar tıkanıklığı tanısı konduktan sonra tedavi süreci başlar. Tedavide öncelikle damar tıkanıklığını hızlandıran ya da kötüleştiren faktörlerin engellenmesi gerekir. 

  1. Bacak damar tıkanıklığı tedavisinde genel önlemler
    • Sigara mutlaka bırakılmalıdır.
    • Şeker hastalığı, tansiyon ve kalp hastalığı varsa, ilaçları düzenli kullanılmalıdır.
    • Düzenli egzersiz önemlidir. Yürüme en kolay ve iyi egzersizlerden biridir. Günde en az 30 dakika kadar normal ya da tempolu yürüme önerilir. Hareketsiz bir yaşam tarzı birçok organda olduğu gibi bacak damarları için de iyi değildir.
  2. Bacak damar tıkanıklığında ilaç tedavisi
    Normal şartlarda hiç bir ilaç damar sertliğine bağlı darlığı ya da tıkanıklığı açamaz. Ancak hastalara mutlaka belli ilaçlar başlanır. Bunlar genellikle kan sulandırıcı, kılcal damar genişletici ya da dolaşım düzenleyici ilaçlardır ve son derece faydalıdır. Bu ilaçlar yürümeyi rahatlatabilir, ancak damarları açamaz.
    Tıkalı damarların tedavisinde en önemli iki yöntem ameliyat ya da anjiyografi ile tedavidir.
  3. Bacak damar tıkanıklığının açılması

Bazı durumlarda damar tıkanması erken dönemde mutlaka açılarak tedavi edilmelidir: Eğer bacak damar tıkanması ayakta şiddetli istirahat ağrısı, yara ya da kangren oluşturuyorsa en öncelikli tedavi bu damarların anjiyo ile açılması ya da ameliyat yöntemiyle tedavi edilmesidir.  

Anjiyografi ile bacak damarları nasıl açılır?

Anjiyo ile bacak damar tıkanıklığının açılması damar tıkanıklığı tedavisinde en sık kullanılan yöntemdir. Bazı damar tıkanıklığı için ameliyat tedavisi daha uygun olabilir.

Anjiyografi ile tedavinin en önemli avantajı işlemin son derece başarılı, oldukça kolay olması, ameliyat kesisine ihtiyaç duyulmaması, hastaların genellikle aynı gün evlerine gönderilebilmesi ve işlemin gerek olduğu takdirde çok kere tekrarlanabilmesidir.

Tüm dünyada anjiyo ile damar açılmasında aynı yöntemler kullanılır.

  1. Balonla ve ilaçlı balonla damar açma: En önemli avantajı vücudun içinde herhangi bir cisim kalmamasıdır. Damarda tıkalı olan yere balon yerleştirilir, damar açılır ve balon dışarı çıkarılır. İlaçlı balonlar açılan damarın daha uzun süre açık kalması için kullanılır.
  2. Damar tıraşlama yöntemi: Damar tıraşlama yönteminde tıkalı damara aterektomi (tıraşlama) cihazı denen bir cihazla girilir ve damar içindeki tıkaç tıraşlanarak çıkarılır. Sadece bacak damarlarında kullanılır. 
  3. Stent ile damar açma: Stentler özellikle uygun yerde kullanılırsa uzun süreli damar açıklığı sağlar. Stent vücutta kalır ve çıkarılmaz. İlaçlı stentler kalp dışında sadece bacak ve uyluk damarlarının açılmasında kullanılır.

Bu 3 yöntemin herhangi birisiyle damar açmak mümkündür.

Anjiyo ile bacak damar tıkanıklığı tedavisi

  • İşlem ameliyat değildir. Anjiyo işlemidir.
  • Hastaların büyük çoğunluğunda anjiyo sonrası hasta aynı gün 4-6 saat sonra evine gönderilir.
  • İşlem tamamen ağrısız geçer. Sedasyon denen çok basit yöntemlerle olabilecek ağrı giderilir. Hastalar isterlerse tüm işlem sırasında uyuyabilirler.
  • Bir gün sonra normal hayatlarına dönebilirler. 
  • Anjiyo tedavisi öncesi eldeki tüm damar görüntüleri değerlendirilir ve plan yapılır.
  • Tüm işlem sırasında hastanın konforunu ve ağrı olmamasını sağlamak için her hastaya damardan ağrı kesici ve rahatlatıcı ilaçlar verilir. Hasta işlem sırasında korku heyecan ve ağrı hissetmez. 
  • Anjiyografi genel olarak kasık ya da kol damarından yapılır. Ama merkezimizde tedavi başarısını artıracak tüm yöntemler (diz arkası ya da ayak bileği bölgesinden anjiyo) yapılabilmektedir.
  • Damarın tıkanıklığının açılmasında balon, stent ya da damar tıraşlama yöntemi kullanılır.
  • Anjiyo girim yerine kum torbası uygulanmaz, özel damar kapama cihazları ile kapatılır. Bu hasta için daha konforlu ve güvenlidir.
  • Hasta 4-6 saat yatak istirahatinden sonra evine gönderilir.
  • O gün banyo yapılmaması daha uygundur. Bunun dışında bir kısıtlama yoktur. Evde yürüyebilir. Kendi özel rejimi yoksa her şey yiyebilir ya da içebilir. Bir gün sonra normal hayatına döner.

Başarılı bir tedavi sonrası hastanın bacakla ilgili yürüme ağrısı tamamen ya da büyük ölçüde geçmelidir. Eğer tedavi ayak yaraları için yapılmışsa yara iyileşmesi başarılı bir tedaviye rağmen uzun sürebilir.

Her damar tıkanıklığı açılabilir mi?

Son 10-15 yılda gelişen teknolojik imkanlar ve bizim artan tecrübemiz artık eskiden açılamayan bir çok damarın açılmasına izin veriyor. Her damarı kesin olarak açmak mümkün olmayabilir, ama artık eskiden açılamaz denen bazı damarları bile anjiyo yöntemi ile açmak mümkündür.

Diz altındaki küçük damar tıkanıklığı açılması en zor tıkanıklıktır. Ancak bu hastalarda var olan tıkanıklıklar da anjiyografi ile açılabilmektedir.

Hastanede geçen süreç nasıldır? 

  • Tedavi günü aç olarak hastaneye gelinir.
  • Daha önce alınmamışsa laboratuar değerleri için kan alınır.
  • Anestezi bölümünce değerlendirilirsiniz. Bunun amacı işlem sırasında size ağrı kesici ve rahatlatıcı ilaçlar verilmesidir. İşlemin konforlu ve hiç ağrı duymadan geçmesi için bunlar gereklidir.   
  • Anjiyo işelemine başlanır. Bu işlem 30 dakika ile 2 saat arasında sürer. İşlem sırasında ağrı olmaz. Çünkü damardan verilen ağrı kesicilerle hasta rahatlatılır ve olabilcek ağrı kesilir. 
  • İşlem sonrası kasıklara kum torbası ve benzeri uygulama yapılmaz. Günümüzde damar girim noktasını kapatan çok daha konforlu yöntemler vardır. 
  • İşlem bittiğinde genellikle 4-6 saat hastane gözlemi sonrası hasta evine gönderilir. Yürüyerek eve gidilebilir. 
  • Evde o gün dinlenmek iyi olur. Her anjiyo öncesi ve sonrası iyi sıvı almak önemlidir. Bu nedenle anjiyo tedavi sonrası bol su içmek faydalıdır. 
  • Bir gün sonra normal hayata dönebilirsiniz.