Bacak damar tıkanıklığı | Prof. Dr. Levent OĞUZKURT

Kısa bilgi

Bacak damar tıkanıklığı genelde ileri yaşta, 50-60 yaş üzerinde görülen bir hastalıktır
En sık nedeni damar sertliği (damar kireçlenmesi) denen ilerleyici bir hastalıktır. Damar sertliği her bölgede (bacak, kalp, beyin) damar tıkanması yapabilir
Bacak damar tıkanıklığı en çok yürümekle bacakta baldır kaslarında ağrı yapar
Hastalık ilerlerse ayakta iyileşmeyen ya da ya da kangren oluşabilir.
Damar tıkanıklığını açan bir ilaç ya da besin yoktur.
Anjiyo ile damar açma balon, stent ya da damar tıraşlama ile yapılır.
Girişimsel radyoloji uzmanları dünyada son 50 yıldır kalpteki koroner damarlar dışındaki tüm damar tıkanmalarını anjiyo ile açan uzmanlardır.

Bacak damar tıkanıklığı, bacağı besleyen atardamarların birinde ya da birkaçında ciddi bir daralma ya da tıkanma olmasıdır. Buna periferik arter hastalığı da denir (Arter=atardamar). Bacak damarlarında tıkanma, kalp damarı, beyin damarı ve şah damar tıkanmasından sonra en sık görülen damar hastalığıdır.

Atardamarlar organları besleyen damarlardır. Bacakta bu damarların tıkanması bacak kaslarının yeterli beslenmesini engeller. Bacakların yürümek, koşmak ve yük taşımak sırasında daha fazla kan ihtiyacı olur. Bu kan ihtiyacı karşılanmazsa bacakta ağrı olur. Ağrının en önemli özelliği sadece yürümekle olmasıdır. Yani oturduğumuz ya da dinlendiğimiz zaman olmaz çünkü dinlenirken bacağın çok az kana (besin ve oksijene) ihtiyacı vardır.

Damar tıkanıklığı damar içine doğru hafif bir daralma olarak başlar ve yıllar içinde damarı daha da daraltarak sonunda tam tıkanmaya yol açar.

Tıkanıklık ilerlerse ayak parmaklarında, topukta uzun süre iyileşmeyen yara ya da daha da kötüleşirse kangren gelişebilir.
Damar tıkanmasına yol açan hastalık hemen her zaman damar kireçlenmesi ya da damar sertliği denen hastalıktır (Latince ateroskleroz). Bunun dışında Buerger hastalığı (tromboanjiitis obliterans), bacak damarlarına pıhtı atması (tromboemboli) da bacak damarında tıkanma oluşturabilir.

Prof. Dr. Levent Oğuzkurt, CNN Türk'te bacak damar tıkanıklığı konusunda bilgiler verdi.

Damar sertliği kalp yani koroner damarda, boyun şah damarında (karotid arter), kol, böbrek ve barsak damarı gibi vücuttaki tüm damarlarda tıkanma oluşturabilir. Vücuttaki her bölgenin damar tıkanması farklı belirti verir. Kalp damar tıkanması kalp spazmı ya da kalp krizi yapar, boyun damar darlığı beyne pıhtı atmasına yol açar ve inme ya da felç oluşturabilir, bacak damar tıkanması genellikle bacak kaslarında yürüme ağrısı ya da kramp yapar, ileri evrelerinde ayak yarası ya da kangren oluşturabilir.

Damar sertliğine bağlı damar tıkanıklığı bazı kişilerde daha sık görülür;

İleri yaş hastalığıdır. 50 yaş üstünde sık, 60 yaş üstünde daha sıktır.
Sigara damar kireçlenme riskini ciddi artırır.
Diyabet yani şeker hastalığında 3-4 kat daha sıktır.
Kan kolesterol ve trigliserid yüksekliği olanlarda sıktır.
Hipertansiyon ya da yüksek tansiyon hastalarında daha sıktır.
Diyaliz hastalarında daha sıktır.

Diyabet ve hemodiyaliz hastalarında damar tıkanıklığı

Bacak damar tıkanıklığı bazı hasta grubunda daha şiddetli seyreder. Özellikle uzun süre diyabeti olan ve kronik böbrek yetmezliği nedeniyle hemodiyalize giren hastalarda damar tıkanıklığı daha büyük sorun oluşturur. Bunun sebebi bu iki grup hastada özellikle diz altındaki küçük damarların tıkanması ve damar duvarında yaygın kalsifikasyon (kireçlenme) olması nedeniyledir. Damardaki taşlaşmış kireçlenme bu damarların anjiyo ya da ameliyatla açılmasını zorlaştırır. Aynı sebeple bu iki hasta grubunda damar tıkanmasına bağlı uzun süre iyileşmeyen ayak yaraları daha sık görülür. Daha detaylı bilgi için "diyabetik ayak yarası" sayfasını ziyaret edebilirsiniz.

Bacak Damar Tıkanıklığı Belirtileri

En sık belirti, yürümekle baldır (ya da kalça) kaslarında başlayan, dinlenince geçen ağrıdır (kladikasyo / vitrin hastalığı). İlerleyen durumlarda dinlenirken bile ağrı, ayakta soğukluk-renk değişikliği ve iyileşmeyen yara/kangren görülebilir.

Tüm belirtiler, evreleri ve ne zaman tehlikeli olduğu konusunda ayrıntı için Bacak Damar Tıkanıklığı Belirtileri sayfamıza bakabilirsiniz.

Damar tıkanıklığında bacak ağrısı neden yürümekle olur?

Bacak kaslarımız dururken çok az kan ve besine ihtiyacı vardır. Yürümekle bu ihtiyaç artar, hızlı yürümekle ya da yokuş çıkmakla ayağın kan ihtiyacı daha da artar. Bacak damarları tıkandığında ayağa yeterli kan gidemez. Bu da bacak baldır kaslarında ağrı yapar. Bacak ve ayak bize kan akımının yetmediğini, bir sorun olduğunu sinyalini vermektedir. Bacak ağrısı ne kadar kısa mesafede geliyorsa, yani hasta ne kadar az yürüyebiliyorsa hastalık o kadar şiddetlidir.

Damar tıkanıklığının oluşturduğu belirtiler (yürüyünce ağrı olup durması ve tekrar yürüme) bir caddede vitrinlere bakarak yürümeye benzer. Bu nedenle halk arasında buna vitrin hastalığı adı verilir.

Bacak damar tıkanıklığında yürümekle baldır kaslarında ağrı olur. Ağrı kişiyi durdurur, bir süre dinlendikten sonra geçer.

Bacak damar tıkanıklığı nasıl tedavi edilir?

Bacak damar tıkanıklığı tanısı konduktan sonra tedavi süreci başlar. Tedavide öncelikle damar tıkanıklığını hızlandıran ya da kötüleştiren faktörlerin engellenmesi gerekir.

Bacak damar tıkanıklığı tedavisinde genel önlemler
- Hasta sigara içiyorsa, sigara mutlaka bırakılmalıdır.
- Şeker hastalığı, tansiyon ve kalp hastalığı varsa, ilaçları düzenli kullanılmalıdır.
- Düzenli egzersiz önemlidir. Yürüme en kolay ve iyi egzersizlerden biridir. Günde en az 30 dakika kadar normal ya da tempolu yürüme önerilir. Hareketsiz bir yaşam tarzı birçok organda olduğu gibi bacak damarları için de iyi değildir.
Bacak damar tıkanıklığında ilaç tedavisi
Normal şartlarda hiçbir ilaç damar sertliğine bağlı darlığı ya da tıkanıklığı açamaz. Ancak hastalara mutlaka belli ilaçlar başlanır. Bunlar genellikle kan sulandırıcı, kılcal damar genişletici ya da dolaşım düzenleyici ilaçlardır ve son derece faydalıdır. Bu ilaçlar yürümeyi rahatlatabilir, ancak damarları açamaz.
Bacak damar tıkanıklığının açılması

Bazı durumlarda damar tıkanması erken dönemde mutlaka açılarak tedavi edilmelidir: Eğer bacak damar tıkanması ayakta şiddetli istirahat ağrısı, yara ya da kangren oluşturuyorsa en öncelikli tedavi bu damarların anjiyo ile açılması ya da ameliyat yöntemiyle tedavi edilmesidir.

Bacak damar tıkanıklığında anjiyo tedavisi

Anjiyo ile bacak damar tıkanıklığının açılması damar tıkanıklığı tedavisinde kullanılan en önemli ameliyatsız tedavidir. Bazı damar tıkanıklığı için ameliyat tedavisi daha uygun olabilir.

Anjiyografi ile tedavi bir ameliyat değildir. İşlem oldukça kolay ve güvenlidir. Riskleri ameliyata göre çok daha azdır. Hastalar genelde aynı gün evlerine gönderilebilir.

Tüm dünyada anjiyo ile damar açılmasında aynı yöntemler kullanılır.

Balonla ve ilaçlı balonla damar açma: En önemli avantajı vücudun içinde herhangi bir cisim kalmamasıdır. Damarda tıkalı olan yere balon yerleştirilir, damar açılır ve balon dışarı çıkarılır. İlaçlı balonlar açılan damarın daha uzun süre açık kalması için kullanılır.
Damar tıraşlama yöntemi: Damar tıraşlama yönteminde tıkalı damara aterektomi (tıraşlama) cihazı denen bir cihazla girilir ve damar içindeki tıkaç tıraşlanarak çıkarılır. Sadece bacak damarlarında kullanılır.
Stent ile damar açma: Stentler özellikle uygun yerde kullanılırsa uzun süreli damar açıklığı sağlar. Stent vücutta kalır ve çıkarılmaz. İlaçlı stentler kalp dışında sadece bacak ve uyluk damarlarının açılmasında kullanılır.

Bu 3 yöntemin herhangi birisiyle damar açmak mümkündür.

Her damar tıkanıklığı açılabilir mi?

Son 10-15 yılda gelişen teknolojik imkanlar ve bizim artan tecrübemiz artık eskiden açılamayan birçok damarın açılmasına izin veriyor. Her damarı kesin olarak açmak mümkün olmayabilir, ama artık eskiden açılamaz denen bazı damarları bile anjiyo yöntemi ile açmak mümkündür.

Diz altındaki küçük damar tıkanıklığı açılması en zor tıkanıklıktır. Ancak bu hastalarda var olan tıkanıklıklar da anjiyografi ile açılabilmektedir.

Kılcal Damar Tıkanıklığının Tedavisi Mümkün mü?

Kılcal damardan kastedilen özellikle bacakta diz altındaki damarlarsa bunların anjiyo ile açılma şansı vardır. Ama kast edilen kıl kalınlığında çok ince damarlar ise bunların herhangi bir yöntemle açılması mümkün değildir.
Birçok hastamız bize kılcal damar tıkanıklığı var ve açılamayacağı söylendi diye arar. Bu hastaların genellikle ayak parmaklarında ya da topukta yaraları ya da ayak kangreni vardır. Günümüzde özellikle diz altındaki tıkalı damarların açılma şansı vardır. Özellikle ayakta yarası olan her hastada damarların değerlendirilmesi son derece önemlidir. Anjiyo ise damarın açılması yani tedavisi için kullanılır. Bacak damar tıkanıklığı tedavisi ve anjiyo ile tedavisi ilgili sayfalarda daha detaylı anlatılmıştır. Girişimsel Radyoloji bölümümüz İstanbul Topkapı'daki hastanemizdedir.

Anjiyo tedavisi nasıl bir tedavidir?

İşlem ameliyat değildir. Anjiyo işlemidir.
Hastaların büyük çoğunluğunda anjiyo sonrası hasta aynı gün 4-6 saat sonra evine gönderilir.
İşlem tamamen ağrısız geçer. Sedasyon denen çok basit yöntemlerle olabilecek ağrı giderilir. Hastalar isterlerse tüm işlem sırasında uyuyabilirler.
Bir gün sonra normal hayatlarına dönebilirler.
Anjiyo tedavisi öncesi eldeki tüm damar görüntüleri değerlendirilir ve plan yapılır.
Tüm işlem sırasında hastanın konforunu ve ağrı olmamasını sağlamak için her hastaya damardan ağrı kesici ve rahatlatıcı ilaçlar verilir. Hasta işlem sırasında korku heyecan ve ağrı hissetmez.
Anjiyografi genel olarak kasık ya da kol damarından yapılır. Ama merkezimizde tedavi başarısını artıracak tüm yöntemler (diz arkası ya da ayak bileği bölgesinden anjiyo) yapılabilmektedir.
Damarın tıkanıklığının açılmasında balon, stent ya da damar tıraşlama yöntemi kullanılır.
Anjiyo girim yerine kum torbası uygulanmaz, özel damar kapama cihazları ile kapatılır. Bu hasta için daha konforlu ve güvenlidir.
Hasta 4-6 saat yatak istirahatinden sonra evine gönderilir.
O gün banyo yapılmaması daha uygundur. Bunun dışında bir kısıtlama yoktur. Evde yürüyebilir. Kendi özel rejimi yoksa her şey yiyebilir ya da içebilir. Bir gün sonra normal hayatına döner.

Başarılı bir tedavi sonrası hastanın bacakla ilgili yürüme ağrısı tamamen ya da büyük ölçüde geçmelidir. Eğer tedavi ayak yaraları için yapılmışsa yara iyileşmesi başarılı bir tedaviye rağmen uzun sürebilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Bacak Damar Tıkanıklığı nedir?

Bacak Damar Tıkanıklığı, bu sayfada açıklanan hastalık veya işlemi ifade eder. Kesin bilgi için muayene ve kişiye uygun tetkiklerin birlikte değerlendirilmesi gerekir.

Bacak Damar Tıkanıklığı hangi belirtilere yol açar?

Belirtiler hastalığın türüne ve düzeyine göre değişebilir. Yeni başlayan, hızla artan veya günlük yaşamı etkileyen yakınmalar değerlendirilmelidir.

Bacak Damar Tıkanıklığı nasıl tanınır ve tedavi edilir?

Tanı; öykü, muayene ve gerekli görülen görüntüleme ya da laboratuvar incelemeleriyle konur. Tedavi seçimi bulgulara ve kişinin genel durumuna göre planlanır.

Bacak Damar Tıkanıklığı sonrası nelere dikkat edilmelidir?

İlaç, hareket ve kontrol önerilerine uyulmalıdır. Şiddetli ağrı, nefes darlığı, ateş veya beklenmeyen kanama olursa sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.

Kaynaklar

Gornik HL et al. 2024 ACC/AHA/AACVPR/APMA/ABC/SCAI/SVM/SVN/SVS/SIR/VESS Guideline for the Management of Lower Extremity Peripheral Artery Disease: A Report of the American College of Cardiology/American Heart Association Joint Committee on Clinical Practice Guidelines. Circulation. 2024;149(24):e1313-e1410. https://doi.org/10.1161/cir.0000000000001251
Mazzolai L et al. 2024 ESC Guidelines for the management of peripheral arterial and aortic diseases. Eur Heart J. 2024;45(36):3538-3700. https://doi.org/10.1093/eurheartj/ehae179
Nordanstig J et al. Editor's Choice -- European Society for Vascular Surgery (ESVS) 2024 Clinical Practice Guidelines on the Management of Asymptomatic Lower Limb Peripheral Arterial Disease and Intermittent Claudication. Eur J Vasc Endovasc Surg. 2024;67(1):9-96. https://doi.org/10.1016/j.ejvs.2023.08.067

Yazan: Prof. Dr. Levent Oğuzkurt — Girişimsel Radyoloji Uzmanı

Son güncelleme: 19 Ekim 2026

Damar tıkanıklığından korunma