Drenaj Tedavisi

Drenaj ya da perkütan drenaj nedir?

Drenaj tıpta bir sıvının olduğu bölgeden bir başka bölgeye aktarılmasıdır. Genellikle olmaması gereken bir yerden alınarak ya vücut dışına ya da vücut içinde dışarı atılacağı bir bölgeye aktarmaktır. 
Örneğin karında abse olursa eskiden bu ameliyatla boşaltılır ya da drene edilirdi. Artık ameliyatsız yöntemlerle drene etmek mümkündür. 
Girişimsel Radyoloji uzmanlarının bir hastane pratiğinde çok sık drenaj yaparlar. Bunlar abse drenajı, kist drenajı, asit sıvısı drenajı, safra yolları drenajı ya da böbrek drenajı gibi isimler alır.   
Biliyer drenaj ya da safra yolları drenajı

Biliyer drenaj ya da safra yolları drenajı safra yollarının tıkandığı bazı durumlarda yapılan ve safranın karaciğerde birikerek kişiye zarar vermesini engelleyen bir tedavi işlemidir. Safra yollarındaki safra normalde safra kanalı ile bağırsağa akar ve yağlı yiyeceklerin sindirilmesine yardım eder. Safra yolları tıkandığında safra barsağa akamaz, safra yollarında birikir, burayı genişletir ve sonunda kana karışır. Bu hastada sarılık oluşturur.

Safra yolları tıkanması ileri yaşlarda genel olarak bir tümöre bağlıdır (pankreas tümörü, karaciğer tümörü ya da safra yolları tümörü gibi), ancak bir safra taşına ve bazen safra çamuruna bağlı da olabilir.

Safra yollarında tıkanması sarılık yapar buna tıkanma sarılığı denir (diğer sarılık türü tıkanmaya bağlı değil karaciğer hastalığına ya da karaciğer hasarına bağlıdır). Tıkanma sarılığı genel olarak sarılık dışında kaşıntı da oluşturur. Safra barsaklara geçemediği için büyük abdest rengi açılır, idrar rengi koyulaşabilir.

Safranın safra yollarında birikmesi ve barsağa akamaması safra yollarını genişletir ve safradaki bazı bileşenlerin (bilirübin) kana geçmesine yol açar. Safra yolları tıkanmalarında en önemli kan bulgusu sarılık ve kaşıntıdır. Tıkanma sarılığı uzun sürerse karaciğer hasarı oluşturabilir. Safra yolları drenajı safranın karaciğerde birikerek karaciğere ve genel olarak vücuda zarar vermesini engeller.

Safra yolları drenajı İki türlü yapılır

  1. Endoskopik bilyer drenaj: Ağızdan bir endoskop ile girilerek ince barsağa geçilir ve safra yollarının tıkalı kısmına bir plastik kateter (plastik stent) yerleştirilir. Bunu Gastrroenteroloji uzmanları yapar
  2. Perkütan biliyer drenaj: Girişimsel Radyoloji uzamanlarının yaptığı drenaj türüdür. Burada karın sağ yanından ya da ön kesiminden ince bir iğne ile safra yollarına girilerek safra yolları görüntülenir. Bu görüntüleme tanı için de önemlidir. Ardından safra yolları tıkanıklığını aşacak şekilde bir plastik kateter yerleştirilir ya da doğrudan bir metal stent yerleştirilebilir. Plastik kateter her zaman geri çıkarılabilir. Stentler kalıcıdır, tekrar çıkarılmaz.

Perkütan biliyer (safra yolları) drenaj

Perkütan kelimesi ameliyatsız ya da endoskopi kullanılmaksızın o işlemin deriden iğne yöntemi ile yapıldığını belirtir.

Perkütan safra yolları drenajı karın ortası ya da sağ tarafından ultrason veya floroskopi görüntüleri kullanarak yapılan bir işlemdir. İşlem ameliyat değildir, herhangi bir bıçak izi taşımaz.

Perkütan safra yolları drenajı genellikle hastaneye yatış gerektirmez.

Tüm işlem mutlaka damardan ağrı kesici ve sakinleştirici ilaçlar kullanılar yapılır çünkü normalde ağrılı olabilen bir işlemdir. Ancak ameliyathane şartlarına ya da narkoza gerek olmaz.

İşlem genellikle 30 dakika kadar sürer.

Sorunsuz bir işlemden sonra hastalar 2-3 saatlik gözlem sonrası evlerine gönderilir. Eğer hastanede yatıyorsa hastanede kalmaya devam eder. Hasta eve gönderilecekse kateter bakımı ile ilgili bilgiler verilir.

Biliyer drenaj kateteri genellikle bir torbaya başlanır ve safranın hem içeride doğal yolu olan barsağa akması hem de dışarı akması sağlanır. Etkili bir drenaj sonrası hastanın sarılığı ve varsa kaşıntı gibi yakınmalrı geçer. Bazen sarılığın tamamen normale dönmesi daha uzun zaman alabilir.

Tedavi süreci sonrası kateterin çıkarılması ya da safra yollarına metal bir stent yerleştirilmesi kararı verilir.

Böbrek toplayıcı sisteminde tıkanma

Böbrekler vücutta kanın filtresi gibidir. Vücuttaki kan böbreklere gelir, böbrek o kanı süzer ve zararlı maddeleri ayıklayarak idrar yollarına gönderir ve idrar olarak vücuttan dışarı atar.

Bazı hastalıklarda böbrek bu görevi yapamaz. Böbrek hastalıkları bunlardan biridir. Böbrek kanallarında tıkanma bir başka sebeptir. Böbrek kanallarında tıkanma olduğunda zararlı maddeler içeren sıvı vücuttan atılamaz ve birikir. Bu da ek sorun yaratır. Bazı durumlarda tıkanan böbrek kanallarına drenaj gerekir yani akımı farklı bir yönden yapmak gerekir. Bu genellikle mesaneden girilerek tıkalı bölgeye bir kateter konması şeklinde olur ancak bazen bu başarılı olmaz o zaman böğür dediğimiz sağ ve sol yandan deri içinden böbrek toplayıcı sistemine girilip bir hortum yerleştirilir ve idrar bu hortumdan dışarı alınır, böylece idrarın birikmesi engellenir. Buna nefrostomi drenajı adı verilir.

Nefrostomi (Böbrek toplayıcı sistemi drenajı)

Nefrostomi kısaca deriden böbrek toplayıcı sistemine girilerek bir kateter yerleştirilmesidir. Buna nefrostomi kateteri adı verilir.

İdrar yollarında tıkanmasının giderilmesi iki şekilde olur.

 

  1. Mesaneden girilerek buraya bir plastik kateter (stent) yerleştirilir. Bu işlemi Üroloji uzmanları yapar.
  2. Perkütan nefrostomi (deriden girilerek nefrostomi): Mesaneden girilerek idrar toplayıcı sistemindeki tıkanma giderilemezse deriden girilerek böbrek toplayıcı sistemine bir kateter yerleştirilir. Nu drenaj kateteri (tüpü) bir idrar torbasına bağlanarak idrar bu yolla dışarı alınır ve vücuda zarar vermesi engellenir.

Tıkanma olduğu sürece bu kateter yerinde kalır. Tıkanma giderildiğinde çıkarılır. Bazen bir kaç ay süre kateter vücutta kalması gerekir. Kateterin ne kadar kalması gerektiği tedavi süresiyle ilgilidir.