Renal arter anevrizması

Kısa bilgi
Renal arter anevrizması, böbreğe kan götüren atardamarın (renal arter) bir bölümünde damar duvarının zayıflayıp balon gibi genişlemesidir. Halk arasında bilinen klasik bir hastalık olmasa da görüntüleme tetkikleri sırasında sıklıkla rastlantısal olarak fark edilir.

Renal arter anevrizması karın içi (visseral) anevrizmaların yaklaşık dörtte birini oluşturur. Genellikle sessiz seyreder; ancak büyüdüğünde veya yırtılma (rüptür) riski oluştuğunda mutlaka tedavi gerekir. Girişimsel radyoloji yöntemleriyle ameliyatsız tedavi günümüzdeki en sık tercih edilen yaklaşımdır.

Kimlerde Görülür?

Renal arter anevrizması daha çok orta-ileri yaş erişkinlerde, kadınlarda erkeklere göre biraz daha sık görülür. Belirli durumlar bu hastalığın gelişme riskini artırır:

• Yüksek tansiyon (özellikle uzun yıllar kontrol altına alınamamış olan)
• Damar sertliği (ateroskleroz)
• Fibromüsküler displazi adı verilen damar duvarı hastalığı (özellikle genç kadınlarda)
• Bazı doğuştan damar duvarı bozuklukları
• Önceden geçirilmiş böbrek travması

Belirtileri

Renal arter anevrizmasının büyük bölümü belirti vermez. Genellikle başka nedenle yapılan karın ultrasonu, BT veya MR sırasında tesadüfen yakalanır. Belirti veren durumlarda görülebilenler şunlardır:

• Yan ve bel ağrısı
• İdrarda kan görünmesi (hematüri)
• Tedaviye dirençli yüksek tansiyon
• Çok seyrek olarak rüptür (yırtılma) — bu durumda ani ve şiddetli karın/bel ağrısı, tansiyon düşmesi, acil tablo gelişir

Önemli: Hamilelik döneminde renal arter anevrizmasının rüptür riski artar; bu nedenle hamilelik planı olan kadınlarda mutlaka değerlendirilmesi gerekir.

Nasıl Tanı Konur?

Tanı için kullanılan başlıca görüntüleme yöntemleri:

• Renkli Doppler ultrason: Genellikle ilk tanı yöntemidir, radyasyonsuzdur.
• Bilgisayarlı tomografi anjiyografi (BT anjiyo): Anevrizmanın yeri, büyüklüğü ve şeklini en net gösteren yöntemdir.
• Manyetik rezonans anjiyografi (MR anjiyo): Radyasyon istenmeyen genç hastalarda ve gebelikte tercih edilebilir.
• Klasik anjiyografi: Tedavi öncesinde, kateterle yapılan haritalandırma. Çoğunlukla tedavi ile birleştirilir.

Böbrek atardamarı anevrizmaları, tüm anevrizmalar gibi değişik tiplerde olabilir ve tedavi bu tiplere göre değişkenlik gösterebilir.

Nasıl Tedavi Edilir?

Tedavi kararı anevrizmanın boyutuna, şekline ve hastanın klinik tablosuna göre verilir. Genel olarak 2 cm üzerindeki anevrizmalar, gebelik planı olan kadınlar veya yırtılma riski bulunanlar tedavi adayıdır.

1. Endovasküler (damar içi) tedavi — birinci seçenek: Kasık atardamarından girilerek anevrizmanın içine küçük metal sarmal (coil), tıkayıcı tıpa ya da damar içi stent yerleştirilir. Anevrizmanın içine kan girişi engellenir; böbreğin kanlanması korunur.
2. Cerrahi tedavi: Endovasküler tedaviye uygun olmayan veya teknik açıdan zorluk barındıran durumlarda damar tamiri ya da cerrahi rezeksiyon yapılabilir.

Endovasküler tedavi kesi gerektirmez, hastaneye yatış kısa sürelidir, iyileşme hızlıdır. Bu nedenle girişimsel radyoloji günümüzde tercih edilen yaklaşımdır.

İşlem Sonrası Süreç

Endovasküler tedaviden sonra hastalar genellikle 1 gün hastanede kalır ve ertesi gün taburcu edilir. Ağır fiziksel aktivitelerden 1 hafta kaçınılması önerilir. Sonraki kontrollerde (3-6 ay aralıklarla) renkli Doppler ultrason veya BT anjiyo ile tedavinin başarısı izlenir.

Sıkça Sorulan Sorular

Renal arter anevrizması tehlikeli midir?

Çoğu zaman sessiz seyreder ve tehlikesizdir. Ancak büyüklüğü 2 cm'i aştığında veya gebelik planlanıyorsa yırtılma riski nedeniyle mutlaka tedavi gerekir. Yırtılma çok nadir ama acil bir durumdur.

Tedavi şart mı?

Küçük (1 cm altı) anevrizmalarda yıllık kontrolle takip yeterli olabilir. Büyük anevrizmalarda, gebelik planlayan kadınlarda ve belirti veren hastalarda tedavi önerilir.

Tedavi ameliyat mıdır?

Hayır. Günümüzde tercih edilen yöntem kasık damarından girilerek yapılan ameliyatsız (girişimsel radyoloji) tedavidir. Kesi açılmaz ve genel anestezi gerekmez.

Tedavi ne kadar sürer?

Endovasküler işlem genellikle 60-90 dakika sürer. İşlem sonrası hasta aynı gün ya da ertesi gün taburcu edilir.

Böbrek fonksiyonum etkilenir mi?

Tedavi, anevrizmayı tıkarken böbreğe giden kan akımını koruyacak şekilde planlanır. Tecrübeli ellerde böbrek fonksiyonlarında kalıcı azalma çok nadirdir.

Renal arter anevrizması hakkında daha fazla bilgi veya görüntülemenizin değerlendirilmesi için iletişim sayfamızı kullanabilirsiniz.

Kaynaklar

1. Rossi M et al. CIRSE Standards of Practice for the Endovascular Treatment of Visceral and Renal Artery Aneurysms and Pseudoaneurysms. Cardiovasc Intervent Radiol. 2024;47(1):26-35. https://doi.org/10.1007/s00270-023-03620-w
2. Chaer RA et al. The Society for Vascular Surgery clinical practice guidelines on the management of visceral aneurysms. J Vasc Surg. 2020;72(1S):3S-39S. https://doi.org/10.1016/j.jvs.2020.01.039
3. Mazzolai L et al. 2024 ESC Guidelines for the management of peripheral arterial and aortic diseases. Eur Heart J. 2024;45(36):3538-3700. https://doi.org/10.1093/eurheartj/ehae179