Burger Hastalığı

Burger hastalığı nedir?

Burger hastalığı, özellikle sigara içen 40 yaş altı erkeklerde görülen; öncelikle bacak atardamarlarını, daha seyrek olarak kol atardamarlarını ya da bacak toplardamarlarını tıkayan bir orta boy atardamar hastalığıdır. En önemli özelliği sadece ve sadece sigara içen insanlarda görülmesidir. Ancak her sigara içen insanda tabii ki Burger hastalığı olmaz. Muhtemelen bu hastalığa ait özel bir geni olan insanlarda sigara içince damar tıkanıklığı oluşuyor.

Sigara içen 40 yaş altı genç bir erkekte (çok seyrek olarak kadında) ayak parmaklarında bir yara çıkar ve iyileşmezse tanıda ilk olarak Burger hastalığını düşünmek gerekir.

Sigaranın kötüleştirdiği ya da etkilediği yüzlerce hastalıktan farklı olarak, Burger hastalığında sigara hastalığı etkilemek veya kötüleştirmek dışında doğrudan doğruya hastalığın sebebidir. Yani kalp krizi sigara içmeyenlerde de görülebilir, akciğer kanseri sigara içmeyenlerde de görülebilir; ancak içenlerde daha sıktır. Burger hastalığı ise sigara içmeyen insanlarda görülmez ve hastalar sigarayı bırakmadan hastalığın düzelmesi mümkün değildir.

Hastalık 3-4 yılda bir gelen atak ya da alevlenmelerle daha da ilerler. Genellikle ayak ve el bölgesinden başlar ve her yeni alevlenmeyle daha yukarıdaki damarları da tıkar. Küçük ve orta boy damarları tutması onu daha tehlikeli bir hastalık hâline getirir. Parmak, ayak ve bacak (hatta el ve kol) kesilmeleri, yani ampütasyonlar çok sıktır. İlginç olarak, bacaklarda kasık üstündeki damarları hemen hiçbir zaman tutmaz. Hastalık en çok bacak, sonra kol damarlarını tıkar; ancak çok seyrek olarak kalp, boyun ya da bağırsak atardamarlarını da tıkayabilir.

Burger Hastalığı ve Sigara

Buerger hastalığının (tromboanjitis obliterans) bilinen en önemli ve neredeyse tek nedeni sigara (tütün) kullanımıdır. Hastalık yalnızca sigara içenlerde görülür; sigara içmeyenlerde gelişmez. Sigaranın tamamen ve kalıcı olarak bırakılması, hastalığın ilerlemesini durduran en etkili adımdır. Sigara sürdükçe damarlardaki tıkanma ilerler; parmaklarda yara, kangren ve uzuv kaybı riski artar. Bu nedenle Buerger hastalığında tedavinin temeli sigaranın bırakılmasıdır.

Buerger Hastalığı Kimlerde Görülür?

Buerger hastalığı yalnızca sigara içen kişilerde görülür. Hastaların neredeyse tamamı (%99) erkektir; kadınlarda çok seyrektir. Diğer damar hastalıklarına göre daha genç yaşta, genellikle 20-40 yaş arası başlar. Bu yaşta damar tıkanıklığı seyrek görüldüğü için tanı çoğu zaman gecikir. En sık ayak, daha seyrek olarak el damarlarını tutar.

Buerger Hastalığı Belirtileri

Belirtiler, tıkanan damarlar nedeniyle ayak (ve daha seyrek el) parmaklarına giden kanın azalmasına bağlıdır:

• Yürümekle ağrı: Baldır kaslarında ve ayak tabanında, belli bir mesafe yürüyünce başlayan, dinlenince geçen ağrı (yokuş ve hızlı yürüyüşte artar).
• Uyuşma ve soğukluk: Ayak ve parmaklarda uyuşma; ayaklarda soğukluk hissi.
• İlerleyen evrede: Parmak ve topuklarda iyileşmeyen yaralar, en kötü durumda parmak ya da ayakta kangren; hastaların yaklaşık dörtte birinde parmak/bacak ampütasyonu gerekebilir.
• Elde belirtiler: Parmaklarda soğukluk, uyuşma, beyazlaşma-morarma ve parmak uçlarında yara/kangren (daha seyrek).

Sigara bırakıldığında hastalık genellikle ilerlemesini durdurur. Bu nedenle hastaların sigarayı bırakması ve sigara dumanından uzak durması şarttır.

Buerger Hastalığı Tanısı

50 yaşından genç, sigara içen bir erkekte yürümekle bacak/ayak ağrısı, parmaklarda soğukluk, ağrı ya da yara varsa öncelikle Buerger hastalığı düşünülmelidir. Bu yaşta damar tıkanıklığı az görüldüğü için hastalar sıklıkla önce başka bölümlere başvurur ve tanı gecikir. Damarlar; renkli Doppler ultrason, BT anjiyografi, MR anjiyografi veya klasik anjiyografi ile görüntülenir.

Buerger Hastalığında Tıkalı Damarlar Anjiyo ile Açılabilir mi?

Buerger hastalığında tıkanma çoğunlukla kol ve bacakların en uç (diz altı) damarlarında olur; bu yüzden eskiden anjiyo ile açılamayacağı düşünülürdü. Ancak son 10 yılda gelişen yeni yöntem ve malzemelerle bu damarlar da anjiyo ile açılabilmektedir. İşlem zordur ve genellikle yalnızca deneyimli büyük merkezlerde yapılabilir.

• En etkili yöntem tıkalı damarın balon ile açılmasıdır; bu hastalıkta stent çok daha seyrek kullanılır, damar tıraşlama (aterektomi) ise kullanılmaz.
• Her damar/her hasta açılamayabilir; özellikle ayak bileği ile parmaklar arasındaki çok küçük damarların açılması mümkün olmayabilir.
• Hasta sigarayı bırakmazsa açılan damarlar yeniden tıkanır. Bu nedenle işlemden önce sigaranın bırakılması şarttır.

Bu hastalarda ameliyatla (by-pass) damar açılması da mümkündür; ancak ayak bölgesindeki damarlar da tıkalı olduğundan çoğu hastada ameliyat uygun olmaz. Bu durumda anjiyo, çoğu zaman tek ve en önemli tedavi şansıdır.

Buerger Hastalığında Tedavi

Buerger hastalığında tedavinin temel adımları şunlardır:

• Sigaranın bırakılması (en öncelikli): Sigara bırakılmadan hiçbir tedavi kalıcı işe yaramaz. Bırakmak, tıkalı damarları açmaz ama yeni tıkanmaları durdurarak hastalığın ilerlemesini engeller.
• Tıkalı damarın açılması: Şikayetleri ciddi olan hastalarda kesin tedavi, damarların anjiyo ile (balon) ya da uygunsa ameliyatla (by-pass) açılmasıdır.
• İlaç, sempatektomi (sinir yakma), kök hücre: Bunlar şikayetleri bir miktar azaltabilir ama tıkalı damarı açmaz.
• Destek: Uygun hastalarda yürüme egzersizleri önerilir; ileri evrede doğrudan damar açmak gerekir.

Anjiyo ile Tedavi Süreci Nasıldır?

Tanı renkli ultrason, BT/MR anjiyografi ya da klasik anjiyografi ile konur. İşlem genel anestezi (narkoz) gerektirmez; rahatlatıcı ve ağrı kesici ilaçlarla yapılır. Diz altı damarların açılması zor olduğu için işlem diğer anjiyolardan biraz daha uzun sürebilir (yaklaşık 1-3 saat). İşlemden sonra 4-6 saatlik gözlemin ardından hastalar genellikle aynı gün evine gönderilir; ertesi gün dinlenme önerilse de hasta yürüyebilir ve ağır işler dışında günlük etkinliklerine dönebilir.