Burger Hastalığı

  • Burger (Buerger) hastalığı genelde sigara içen genç erkeklerde atardamar tıkanıklığı yapan nadir bir hastalıktır.
  • Damar sertliğine bağlı damar tıkanıklığı genellikle 50 yaşından sonra görülürken, Burger hastalığı 20-40 yaşlarında başlar
  • En çok bacak damarlarında tıkanma yaparak ayak tabanında uyuşma, yürüme ağrısı ve ayak parmak yarası oluşturur.
  • Seyrek olarak kol damarlarında tıkayarak ellerde uyuşma ya da yara oluşturabilir.
  • Tedavi edilemezse parmakların kaybına hatta bacağın kaybına yol açabilir. 
  • Sadece sigara içen insanlarda görülür. Sigara içmeyen insanlarda bu hastalık olmaz.
  • Tedavisi için sigaranın mutlaka bırakılması ve mümkünse damarların açılması gerekir. 
  • İlaç tedavileri, sinir yakma (sempatektomi) ya da kök hücre nakli hastaların şikayetlerini azaltabilir ancak tıkalı damarları açamaz. 
  • Damar tıkanıklığını iki yöntem açabilir: Ameliyat ya da anjiyo yöntemi.
  • Çok küçük damarlar tıkalı olduğu için çoğu hastada ameliyat mümkün değildir. 
  • Bu hastalığın yol açtığı damar tıkanıklığını anjiyo yöntemiyle açılabilir.     

Buerger Hastalığı nedir?

Çoğunlukla bacak, bazen de koldaki atardamarlarda tıkanma oluşturan ve seyrek görülen bir damar hastalığıdır. Bu hastalıkta damar tıkanması diğer tıkanmalardan belirgin farklılık gösterir. Büyük damarlardan çok dizin altındaki küçük damarlar tıkanır. 

Buerhger hastalığında el damar tıkanıklığı

Resim: El parmaklarında kangren ve yara seyrek de olsa görülebilir.

Buerger hastalığında ayak parmak kangreni

Resim: Ayak parmaklarında yara ve kangren daha sıktır. 

Buerger Hastalığı Kimlerde görülür?

Burger hastalığı sadece sigara içen insanlarda görülür. Sigara içmeyen insanlarda kesinlikle görülmez. Hastaların büyük bir çoğunluğu (neredeyse %99'u) erkektir. Kadınlarda son derece seyrektir. Genellikle diğer damar hastalıklarına göre daha genç erkeklerde görülür (20-40 yaş arası). Gençlerde damar tıkanması seyrek olduğu için bu hastalarda doğru tanı konması genellikle çok gecikir.  Çoğunlukla ayak damarlarında, daha seyrek olarak da el damarlarında tıkanma yapar. 

Burger hastalığının belirtileri nelerdir?

Buerger hastalığı genellikle her iki bacak damarını daha seyrek olarak da el damarlarını tıkayabilir. Ayak ya da el parmaklarına giden kan akımı azalır. Hastalık belirtilerinin çoğu tıkanıklığa bağlı kanlanmanın azalmasına bağlıdır.

Ayak ve parmaklarda görülen belirtiler;

  • Yürümekle ayak tabanında ve parmaklarda ağrı
  • Yürümekle bacak kaslarında (baldırda) ağrı. Bu ağrı diğer damar tıkanmasında olduğu gibidir. Yürüyünce başlar, dinlenince geçer. Yürüme ağrısı hep belli bir mesafede olur. Hızlı yürümekle, koşmakla ya da yokuş yukarı çıkmakla ağrı daha belirginleşir. Yavaş yürümekle daha uzun mesafe yürünebilir.
  • Ayak ve parmaklarda uyuşma  
  • Ayak ve parmaklarda soğukluk olabilir. Ancak ayaklar sıcak da kalabilir.  
  • Hastalık ilerlerse ayak parmaklarında ve topuklarda yaralar oluşabilir.
  • Damar tıkanıklığı en kötü halinde ayak parmakları ya da ayakta kangren oluşturur. Parmakların ve bazen ayağın kesilmesi gerekebilir. Hastaların neredeyse dörtte birinde parmak ya da bacak ampütasyonu gerekir. 
  • Sigara bırakıldığında Burger hastalığı genellikle ilerlemesini durdurur. Bu an itibariyle hastalıkta kötüleşme görülmez. Bu nedenle bu hastaların mutlaka sigarayı bırakması ve sigara dumanının olduğu yerlerden uzak durması gerekir.   

El ve parmaklarda belirtiler 

  • El parmaklarında soğukluk ve uyuşma
  • Ellerde beyazlaşma ve morarma 
  • Parmak uçlarında yara 
  • Parmaklarda kangren
Buerger hastalığında parmak yarası
Buerger hatalığında parmak yaraları
Buerger hastalığında parmak yaraları

Burger Hastalığı Tanısı

50 yaşından daha genç, sigara içen bir erkekte yürümekle bacaklarda ve ayaklarda ağrı, ayak ve parmaklarda soğukluk, ağrı ya da yara varsa tanısa ilk olarak Buerger hastalığı düşünülmelidir. Bu yaş grubunda damar tıkanıklığı az görüldüğü için hastalar şikayetler için çoğunlukla ortopedi uzmanına gider.

Damarların görüntülenmesi renkli Doppler ultrason, bilgisayarlı tomografik anjiyografi, emar anjiyogafi veya normal anjiyografi yapılabilir. 

Buerger hastalığında damar tıkanması

Resim: Buerger hastalğında ayak parmaklarında yaralar 

Buerger hastalığında parmak yaraları Resim: Bir başka Buerger hastasının ayak parmakları

Buerger hastalığında tıkalı damarlar açılabilir mi? 

Bacak ya da kol damar tıkanıklığı genellikle damar sertliği (damar kireçlenmesi), Buerger hastalığı, Takayasu hastalığı gibi nedenlere bağlıdır. Bu tür tıkanmalarda herhangi bir ilaçla ya da diyetle tıkalı damarların açılması mümkün değildir. Damarlar ya ameliyatla ya da anjiyo yöntemiyle açılır. Bu hastalıkta damar tıkanıklığı genellikle küçük damarları tıkadığı için eskiden anjiyo ile açılması mümkün görünmezdi. Ancak günümüzde zor da olsa bu damarları anjiyo ile açmak mümkündür ancak sadece büyük merkezlerde yapılabilir. Çünkü burada damar tıkanıklığı diğer hastalıklardan daha farklı ve daha zordur.  

Bu hastalarda ameliyatla da damarların açılması mümkündür ancak ayak bölgesindeki damarlar da tıkalı olduğu için bu hastaların büyük çoğunluğuna ameliyat yapılması mümkün değildir.  

Buerger Hastalığında Tedavi

Bu hastalığın insanlarda yaptığı tüm sorunlar ayak- bacak ve el-kol atardamarlarda oluşan tıkanmadır. Hastada oluşan ayak parmak uyuşması, yürümekle ayak tabanında ya da baldır kaslarında ağrı ve uzun dönemde parmaklarda istirahat halindeyken ağrı, iyileşmeyen yara oluşması ve parmak kangrenleri hem bu damar tıkanıklığı nedeniyle oluştur. Damar tıkanıklığı da doğrudan sigaraya bağlıdır. Bu nedenle en önemli tedavi sigaranın o an bırakılmasıdır. Hastaların büyük bir kısmı bu konuyu net anladığında sigarayı derhal bırakır. Çünkü bu hastalık diğer tüm damar tıkanıklığından farklıdır. Sigara bırakmadan bir tedavi hemen hiç bir zaman işe yaramayacaktır. 

1. Sigara: Damarların açılmasından da öncelikli olan adım sigaranın mutlaka bırakılmasıdır. Sigara bırakılırsa o ana kadar tıkanmış olan damarlar tekrar açılmaz. Sigaranın bırakılması genellikle hastalığın ilerlemesini durdurur. Artık yeni tıkanmalar olmayacaktır. Yani ayak daha kötüye gitmeyecektir. 

Buerger hastaları kesinlikle sigara içmemeli

2. Damarın açılması: ("Buerger hastalığında anjiyo tedavisi" sayfasında detaylı olarak anlatılmıştır). Sigarayı bıraktıktan sonra şikayetleri ciddi olmayan hastalarda damarların açılması gerekmeyebilir. Ancak şu unutulmamalıdır. Sigara bırakmak tıkalı damarları açmayacaktır, ancak tıkanıklığın ilerlemesini engelleyecektir. Damarın açılmasını gerektiren hastalarda kesin tedavi bu damarların anjiyo ile açılması ya da ameliyatla by-pass yapılmasıdır. Anjiyo ile damarların açılması diğer sayfada detaylı bir şekilde anlatılmıştır. Ancak her hastanın mutlaka anjiyo ya da ameliyat olması gerekmeyebilir. Burada en önemli sorun bu hastalıkta görülen damar tıkanıklığının anjiyo dahil hiç bir yöntemin damarları açamayacağı görüşüdür. Bu görüş eski için doğru olsa da son 10 yıldan beri Buerger hastalığındaki damarlar anjiyo yöntemi ile de açılabilmektedir.  

3. İlaç tedavisi: Hiç bir ilaç damar tıkanmalarını açmaz. Ancak kılcal damarları biraz genişleterek yürüme ağrısını hafifleten ilaçlar kullanılabilir. 

4. Sinir yakma (sempatektomi) ya da sinir blokajı: Bu da var olan açık damarların biraz genişlemesine ve bacağa giden kan miktarının artırılmasına yol açabilir. Bu işlemi genellikle anestezi bölümü yapar. 

5. Kök hücre nakli. Bu hastalıkta yararlı olup olmadığını söylemeye bilimsel veriler yeterli değildir.  

6. Destek tedavisi: Eğer mümkünse yürüme egzersizleri önerilir. Ancak ileri evre hastalıkta hasta 100 metre dahi yürüyemez. Bu tür hastalarda doğrudan damarları açmak gerekir.