- Varikosel, testis damarlarının (testis toplardamarı ağının) genişlemesidir; erkeklerin yaklaşık yüzde 15'inde görülür.
- Çoğu kişide belirti vermez ve tedavi gerekmez.
- Ağrı, testis gelişiminde gerilik veya kısırlık varsa tedavi düşünülür.
- Embolizasyon, anjiyo ile genişlemiş damarın kapatıldığı, ameliyatsız ve günübirlik bir tedavidir.
Varikosel nedir?
Varikosel, testisten kanı toplayan toplardamarların genişlemesidir. Bacaktaki varislere benzer, ancak skrotum (testis torbası) içinde oluşur. Genellikle ergenlik döneminde ortaya çıkar. Çoğunlukla sol tarafta görülür.
Varikosel erkeklerin yaklaşık yüzde 15'inde bulunur. Çoğu kişide hiçbir soruna yol açmaz. Ancak çocuk sahibi olamama nedeniyle başvuran erkeklerde çok daha sık görülür (yaklaşık yüzde 40'a kadar). Bu nedenle kısırlığın düzeltilebilir bir nedenidir.
Neden oluşur?
Varikoselin nedeni tam olarak bilinmiyor. Temel sorun, testis toplardamarındaki kapakların eksik veya yetersiz olması ve kanın geri kaçmasıdır. Kanın geri kaçması testis çevresindeki damarlarda basıncı artırır ve damarlar genişler.
Varikosel neden çoğunlukla sol taraftadır?
Sol testis toplardamarı, sağdakinden daha uzundur ve sol böbrek toplardamarına dik açıyla bağlanır. Bu yapı sol tarafta basıncın daha yüksek olmasına yol açar. Sol böbrek toplardamarının aort ile arasında sıkışması da basıncı artırabilir.
Ailesel yatkınlık da rol oynar: babası veya kardeşinde varikosel olanlarda daha sık görülür.
Belirtileri ve ne zaman tedavi gerekir?
Çoğu varikosel belirti vermez ve tesadüfen fark edilir. Belirti verdiğinde şunlar görülür:
- Testiste ağırlık hissi veya künt ağrı. Ayakta kalınca, sıcakta ve egzersizde artar, yatınca azalır.
- Testis torbasında, ele "solucan yumağı" gibi gelen şişlik
- Etkilenen testisin diğerine göre küçülmesi
- Çocuk sahibi olamama
Tedavi şu durumlarda düşünülür:
- Çocuk sahibi olmak isteyen ve sperm testi bozuk olan erkeklerde
- Gündelik hayatı etkileyen ağrı ilaç ve basit önlemlerle geçmiyorsa
- Ergenlerde etkilenen testisin gelişimi geri kalıyorsa
Belirtisi olmayan ve sperm testi normal olan erkeklerde genellikle tedavi gerekmez; düzenli kontrol yeterlidir.
Nasıl tanı koyarız?
Tanı genellikle muayene ile konur. Muayene ayakta ve "ıkınma" (Valsalva) manevrasıyla yapılır.
Renkli Doppler ultrason, damarlardaki kan kaçağını ve testislerin boyutunu gösterir.
Çocuk sahibi olmak isteyen erkeklerde sperm testi (semen analizi) yapılır.
Ergenlerde testis boyutu ultrasonla düzenli ölçülür.
Yalnızca sağ tarafta varikosel nadirdir. Bu durumda, damarı sıkıştıran başka bir neden (karın içi bir kitle gibi) olabileceği için karın görüntülemesi yapılır.
Varikosel nasıl tedavi edilir?
Tedavinin amacı, kanın geri kaçtığı damarı kapatmaktır. Seçenekler şunlardır:
- Gözlem: Belirtisi olmayan hastalarda düzenli kontrol.
- Embolizasyon: Girişimsel radyolog tarafından anjiyo ile damarın içeriden tıkanması. Ameliyat değildir.
- Mikrocerrahi: Üroloji uzmanı tarafından, kasık bölgesinden küçük bir kesiyle ve mikroskop altında damarların bağlanması. Cerrahide en çok tercih edilen yöntemdir.
- Açık veya laparoskopik cerrahi: Daha az tercih edilir.
Hangi yöntemin seçileceği; yakınmanıza, yaşınıza ve damar yapınıza göre ürolog ve girişimsel radyologla birlikte belirlenir. Bu sayfanın devamı embolizasyonu anlatmaktadır.
Embolizasyon kimlere uygundur?
Embolizasyon, tedavi gerektiren varikosel için uygun bir seçenektir. Özellikle şu durumlarda tercih edilir:
- Ağrı, testis küçülmesi veya kısırlık nedeniyle tedavi gereken hastalar
- Ameliyat olmak istemeyen veya hızlı iyileşme isteyen hastalar
- Ameliyattan sonra varikosel tekrarlamış hastalar
Dikkat gerektiren durumlar:
- Kontrast maddeye ciddi alerji
- Damar yapısının kateterle ulaşmaya uygun olmaması. Bu durumda başka bir yöntem seçilir.
Çocuk ve ergenlerde işlem mümkündür, ancak radyasyon dozu özellikle düşük tutulur.
Embolizasyon nasıl yapılır?
İşlem günübirlik yatışla, anjiyografi odasında yapılır ve yaklaşık 30-60 dakika sürer. Genel anestezi gerekmez; giriş yeri uyuşturulur ve gerekirse damardan hafif sakinleştirici verilir.
- Giriş: Genellikle sağ kasık toplardamarından, gerekirse boyun toplardamarından ince bir kateterle toplardamara giriş yapılır. Bu bir toplardamar anjiyosudur.
- Venografi: Testis toplardamarına girilir ve renkli madde verilerek kaçak gösterilir.
- Kapatma: Kaçak yapan damar değişik tıkaçlarla (coil, köpük, tıbbi yapışkan) kapatılır. Köpüğün testise ulaşmaması için dikkat edilir. Çünkü ağrı ve yangı yapabilir.
- Kontrol: Damar kapandıktan sonra kateter çıkarılır ve giriş yerine bası uygulanır.
İşlem boyunca röntgen kullanılır; doz mümkün olduğunca düşük tutulur.
Tedavi sonrası süreç nasıldır?
İşlemden sonra birkaç saat gözlemde kalırsınız ve aynı gün evinize gidersiniz. İyileşme hızlıdır; çoğu hasta ertesi gün günlük yaşamına, kısa sürede de işine dönebilir.
- Kasıkta veya testis bölgesinde hafif ağrı ya da hassasiyet birkaç gün sürebilir. Ağrı kesicilerle geçer.
- Giriş yerinde hafif morarma olabilir.
- Ağır spor ve ağır kaldırmadan, hekiminizin önerdiği süre boyunca kaçının.
- Ultrason kontrolü genellikle 3-6 ay sonra yapılır.
- Kısırlık nedeniyle tedavi olduysanız, sperm testi birkaç ay sonra tekrarlanır. Sperm kalitesindeki düzelme aylar sürer.
Şu durumlarda hekiminize başvurun:
- Ateş veya giderek artan testis ağrısı
- Testis torbasında belirgin şişlik veya kızarıklık
- Giriş yerinde kanama veya şişlik
Tedavinin riskleri nelerdir?
Embolizasyon güvenli bir işlemdir; ciddi sorunlar nadirdir.
Sık görülenler: Hafif ağrı, giriş yerinde morarma.
Seyrek görülenler:
- Testis kordonunda ve damarlarda iltihap. Ağrı kesiciyle geçer.
- Kontrast maddeye alerji
- Metal sarmalın (coil) yerinden kayması veya damar delinmesi (çok nadir)
- Sol böbrek toplardamarında pıhtı (çok nadir)
- İşlemin başarısız olması: Çok az hastada damar kateterle ulaşılamayacak kadar ince veya kıvrımlıdır. Bu durumda işlem tamamlanamaz ve cerrahi gibi başka bir yöntem planlanır.
Ameliyatta görülebilen testis çevresinde sıvı birikmesi (hidrosel), embolizasyonda çok daha seyrektir.
Tedavinin etkinliği ve nüks
Embolizasyon, 10 hastanın 9'undan fazlasında teknik olarak başarılıdır. Başarılı olduğunda:
- Ağrı: Ağrısı olan hastaların çoğunda belirgin azalır; bir kısmında tamamen geçer.
- Sperm kalitesi: Sperm sayısı ve hareketliliği birçok hastada düzelir. Hamilelik şansı artar, ancak garanti edilemez; eşin yaşı ve diğer etkenler de belirleyicidir.
- Nüks: Varikosel yüz hastanın birkaçında tekrarlayabilir. Gerekirse yeniden tedavi edilir.
Ameliyatla karşılaştırma: Çalışmalar, embolizasyon ile ameliyatın ağrı, sperm kalitesi ve hamilelik bakımından benzer sonuç verdiğini gösteriyor. Embolizasyonda yan etkiler daha az, iyileşme daha hızlıdır. Mikrocerrahide ise nüks biraz daha seyrek olabilir. Bu nedenle yöntem, hastaya göre seçilir.
Sıkça sorulan sorular
Varikosel kısırlık yapar mı?
Varikosel kısırlığın düzeltilebilir bir nedenidir; ancak varikoseli olan her erkek kısır olmaz. Çoğu erkek çocuk sahibi olabilir.
Tedavi edilmezse ne olur?
Belirtisi olmayan varikosel çoğu kişide sorun çıkarmaz. Bazı erkeklerde zamanla testis küçülebilir ve sperm kalitesi azalabilir. Bu nedenle kontrol önemlidir.
Embolizasyon ağrılı mıdır?
İşlem lokal anestezi altında yapılır. Giriş yerinde kısa süreli hafif rahatsızlık olabilir.
Embolizasyon mu, ameliyat mı daha iyidir?
İki yöntem de etkilidir. Embolizasyon ameliyatsızdır ve iyileşme daha hızlıdır. Mikrocerrahide nüks biraz daha seyrek olabilir. Karar, yakınmanıza ve damar yapınıza göre verilir.
İşlemden sonra ne zaman spor yapabilirim?
Çoğu hasta ertesi gün günlük yaşamına döner. Ağır spor için hekiminizin önerdiği süreyi bekleyin.
Varikosel tekrar eder mi?
Yüz hastanın birkaçında tekrarlayabilir. Tekrarlarsa yeniden tedavi edilebilir.
Ergenlerde tedavi gerekir mi?
Çoğu ergende tedavi gerekmez; testis gelişimi ultrasonla izlenir. Etkilenen testis diğerine göre belirgin küçülmüşse veya ağrı varsa tedavi düşünülür.
Hamilelik ne zaman beklenir?
Sperm kalitesindeki düzelme aylar sürer. Bu nedenle sonuç için genellikle birkaç ay ile bir yıl beklenir.
Kaynaklar
- Halpern J et al. Percutaneous embolization of varicocele: technique, indications, relative contraindications, and complications. 2016.
- Comparing Endovascular and Surgical Treatments for Varicocele: A Systematic Review and Meta-Analysis. J Vasc Interv Radiol. 2022;33(7):834-840.
- Schlegel PN et al. Diagnosis and treatment of infertility in men: AUA/ASRM guideline part II. Fertil Steril. 2021;115(1):62-69.
- Macey MR et al. Best practice in the diagnosis and treatment of varicocele in children and adolescents. Ther Adv Urol. 2018;10(9):273-282.
- Inguinal and subinguinal micro-varicocelectomy, the optimal surgical management of varicocele: a meta-analysis. Asian J Androl. 2015;17(1):74-80.
- Subinguinal microsurgical varicocelectomy vs. percutaneous embolization in infertile men: prospective comparison of reproductive and functional outcomes. 2017.
- Haroun P et al. Percutaneous embolization for painful varicocele: an 8-year tertiary centre experience. J Belg Soc Radiol. 2025.
Yazan: Prof. Dr. Levent Oğuzkurt — Girişimsel Radyoloji Uzmanı
Son güncelleme: 24 Ekim 2026