Damar Tıkanıklığı ve Tedavisi

Damar tıkanıklığı vücutta herhangi bir damarın bir damar hastalığı ya da pıhtıya bağlı daralması ya da tamamen tıkanmasıdır. Bir damarda hafif daralma hiç sorun yaratmaz. Daralma ne zaman damarın yarısından fazlasını kapatır ya da damarı tam tıkarsa, kan akımını bozarak sorun yaratır. Damar tıkanıklığı her organda farklı belirti verir. Latince atardamar daralmasına arter stenozu, atardamar tıkanmasına arter oklüzyonu denir. 

  • Damar tıkanıklığı organları besleyen atardamarların daralarak tıkanmasıdır.
  • Atardamarlar kalpten başlayarak en uç bölgelere kadar organları besler.
  • Tıkanması durumunda organın beslenmesini engelleyerek hayati fonksiyonlarını bozabilir.
  • Her bölgede tıkanıklık belirtisi birbirinden farklıdır.Tıkanıklığın en sık ve önemli sebebi damar sertliği ya da damar kireçlenmesi adlı hastalıktır.
  • Vücuttaki tüm damarlarda olabilir. En sık kalp, beyin, boyun ve bacak damarı tıkanıklığı olur.
  • Tıkanma sigara içen insanlarda, şeker hastası, hipertansiyon, kolesterol yüksekliği olan ve ileri yaştaki insanlarda daha sık görülür.
  • Bu tıkanıklığı açan ilaç ya da beslenme yöntemi yoktur.
  • Tek çözüm ameliyat ya da anjiyo yöntemidir.

Sözlük 

Arter = Atardamar
Ven = Toplardamar
Ateroskleroz = Damar sertliği hastalığı   
Stenoz = damarın daralması
Oklüzyon = damarın tamamen tıkanması 
Diyabet = Şeker hastalığı 
Hipertansiyon = yüksek tansiyon 
Anjiyo = atardamar girilerek bu damarların görüntülenmesi ve gerekiyorsa tedavi yapılması işlemi 

Tıkanıklığın Nedenleri

Damar tıkanıklığının en önemli nedeni damar sertliği ya da damar kireçlenmesi ateroskleoroz denen hastalıktır. Bu hastalık tüm damar tıkanmalarının neredeyse %95'ini yapar. 

Damar sertliği dışında kalpten pıhtı atması, Buerger hastalığı tromboanjiitis obliterans, Takayasu hastalığı (nabızsızlık hastalığı) gibi damarın iltihabi hastalıkları da damar tıkanması yapabilir. Buerger hastalığı damar sertliği olan hastalara göre sigara içen daha genç insanlarda insanlarda görülen önemli bir atardamar hastalığıdır. Burger hastalığı ülkemizde sık görülür.

damar sertliğine bağlı, damar tıkanmasının aşamalarıBir damar duvarının damar sertliğine bağlı zaman içinde nasıl daraldığı ve tıkandığı izleniyor. Sol taraf normal damar, sağ tarafa doğru damarda daralma başlıyor ve daralma ilerliyor. Sonunda bu damar tamamen tıkanacak ve hangi organı besliyorsa orada beslenme sorunu oluşturacaktır.  

Kimlerde Sık Görülür?

Atardamar tıkanıklığı herkeste görülebilir, ancak bazı insanlarda daha sıktır:

  • 50 yaş üzerinde, yaş ne kadar ilerlerse damar sertliği o kadar sıklaşır
  • Diyabet yani şeker hastalarında
  • Sigara içenler
  • Kanda lipid yani kolesterol ya da trigliserid düzeyi yüksek olanlar
  • Hemodiyalize giren böbrek hastalarında 
  • Hipertansiyon hastalarında damar sertliği daha sıktır.

Damar Tıkanıklığının Belirtileri Nelerdir?

Damar tıkanıklığı hangi damardaysa ona göre farklı belirti veriri, yani hepsinda aynı sorun yaşanmaz. Kalpte kalp ağrısı, bacakta bacak ağrısı, beyinde felç ve benzeri belirti verebilir. Aşağıda her bölge tıkanması detaylı açıklanmıştır.

Kalp Damar Tıkanıklığı

Kalpte iki önemli damar vardır, bunlara koroner damar adı verilir. Bu iki damar kalbi besler,kalbin normal çalışmasını sağlar. Koroner damarlarda daralma ya da tıkanma olduğu zaman hiç belirti vermeyebilir, hafif kalp spazmı yani kalp ağrısı olabilir ya da kalp krizi gelişebilir. Bunlar çoğunlukla göğüs ağrısı, sol kolda uyuşma yapar. Kalp damar tıkanıklığı ile kardiyoloji yani kalp hastalıkları uzmanı ilgilenir. Koroner damarlarda tıkanma varsa ve açılması gerekiyorsa ya stent yerleştirilerek açılır ya da koroner bypass ameliyatı denen açık ameliyatla açılır. 

Boyun ve Beyin Damar Tıkanıklığı (karotid ya da karotis arter tıkanıklığı) 

Boyunda iki şah damardan (karotid arter)  herhangi biri ciddi şekilde daralırsa beyne pıhtı atma (beyne emboli) ihtimali ortaya çıkar.  Küçük küçük pıhtıların atması gözde geçici kararma, konuşma bozukluğu, yüz felci, şuur bozukluğu ya da inme (felç) yapabilir. 

Karotid ya da şah damarı boyun bölgesinde bulunur ve beyne kan götüren en önemli damardır. Şah damarında daralma ya da tıkanma önemlidir çünkü hayati bir organ olan beynimizi etkiler. Beyne kan gidişi azalır ya da darlık bölgesinden beyne pıhtı atarak felce yol açabilir. En önemli nedeni damar sertliği ya da damar kireçlenmesi (ateroskleroz) dediğimiz hastalıktır. 

karatoid arter darlığı ve beyne etkileri

Boyun damarlarındaki darlıktan beyne pıhtı atması genellikle felç oluşturur. Ancak bazen felç öncesi daralmaya bağlı uyarıcı nitelikte şikayetler olabilir. Bunlar vücut veya yüzde uyuşma-karıncalanma, kol ve bacaklarda kuvvet kaybı, konuşmanın bozulması veya konuşamama, bulanık görme veya göze siyah perdelenme, geçici bilinç kaybı, şiddetli baş dönmesi gibi uyarılardır. Bu uyarılar gelmekte olan kalıcı bir felcin habercisi olabilir.  Bu nedenle, bahsedilen bu şikayetlerimiz varsa mutlaka bir nöroloji uzmanına başvurmamız gerekir. 

Şah damarından beyne pıhtı atarsa ne tür şikayetlere yol açar?

  • Gözlerde kısa süreli kararma. Bu bir tek gözde olur ve daha büyük sorunlar gelişmeden önemli bir sinyaldir.
  • Yüzde ya da kolda uyuşma ya da güç kaybı
  • Kol ve bacaklarda güç kaybı, uyuşma ve karıncalanmalar
  • Kol ve bacaklarda felç
  • Konuşma ya da konuşulanı anlama bozukluğu
  • Beyne pıhtı atmadan da şah damarı darlığı geçmeyen baş dönmesine yol açabilir. 

Hastaların büyük bir kısmında inme sonrasında boyun damar darlığı fark edilir ve tedavi edilir. Önemli olan bu darlığın sorun yaratmadan yani felç ya da benzeri büyük sorun oluşmadan teşhis ve tedavi edilebilmesidir.

Klinik olarak yukarıda belirtiler yakınmalar varsa görüntüleme (renkli ultrason, tomografi anjiyo, emar anjiyo) ile kesin tanı konur. 

Şah damarı darlıklarında stent ya da ameliyat tedavisi ne zaman gerekir?

  • Karotid damarında daralma damarında yarısından fazlaysa ve bir şikayet oluşturuyorsa ya da oluşturmuşsa damarın açılması gerekebilir. Tedavi ya ameliyatla darlığın düzeltilmesi  ya da anjiyografi ile stent yerleştirilmesidir.
  • Bazı durumlarda sadece ilaç tedavisi yeterli olacaktır. 
  • Darlığın tedavisinde hem ameliyat hem de stent yerleştirilmesi birbirine benzer yöntemlerdir. Her ikisinden biri yapılabilir. Her birinin kendine ait avantaj ve dezavantajları vardır.
  • Burada girişimsel radyolojinin yaptığı şah damarının stent tedavisine yer verilmiştir.  

Şah damarı tıkanıklığında stentleme

şah damar tıkanmasında stent uygulamasıŞahdamarı daralmasında stent tedavisi anjiyografi sırasında yapılır. Damara kateterle girilir ve stent yerleştirilir. İşlem yaklaşık 30 dakika sürer. 

Şahdamarı tam tıkalıysa anjiyo ile açılır mı? 

Stentleme sadece damarda daralma varsa yapılır.

Şahdamarı tam tıkalıysa tedavi sırasında beyne pıhtı atacağı için açılma işlemi kesin olarak yapılmaz.

Bağırsak Damar Tıkanıklığı (Mezenter İskemisi): Genel olarak yemekten sonra karın ağrısına yol açar. Hasta her yemek sonrası karın ağrısı çeker ve hastalık ilerlerse kilo kaybı oluşturabilir. Ani tıkanmada bağırsaklarda kangren oluşabilir.

Böbrek damar tıkanıklığı ya da daralaması bazen hiç sorun yaratmaz, bazen hipertansiyon oluşumuna yol açar. Bu damarların tıkalı olması böbreğin beslenmesini engelleyerek uzun dönemde böbreklerin küçülmesine ve böbrek fonksiyonlarının bozulmasına yol açabilir.