Bacak Damar Tıkanıklığı

Bacak damar tıkanıklığı, bacağı besleyen atardamarların ciddi daralması ya da tıkanmasına bağlı gelişen, bacaklarda yürüme ağrısı, yara ya da kangren oluşumuna yol açan bir hastalıktır.  En sık sebebi damar kireçlenmesi ya da damar sertliği denen hastalıktır (Latince adı ateroskleroz). Ancak Buerger hastalığı, Takayasu hastalığı, pıhtı atması (trombus ya da tromboemboli) gibi diğer damar hastalıkları da bacağı besleyen atardamarlarda tıkanma oluşturabilir.

  • İleri yaş hastalığıdır, genelde 50 yaş sonrası görülür.
  • En sık belirtisi yürürken bacağın baldır kaslarında kramp tarzı ağrı ya da sertleşmedir. 
  • Hasta vitrinleri gezer gibi biraz yürüyüp biraz dinlenmek zorunda kalır; buna halk arasında vitrin hastalığı da denir.
  • Hastalık ilerlerse ayaklarda soğukluk, morarma, yara ya da kangren oluşturabilir.
  • Tedavi gerektiren durumlarda erken tedavi daha büyük sorun oluşmasını engelleyebilir.
  • Anjiyo ile damar açmada balon, stent ve damar tıraşlama gibi yöntemler kullanılır.
  • Bu yöntemlerle hem yeni hem de uzun yıllar önce tıkanmış damarların açılması mümkündür.
  • Daha önce anjiyo ya da ameliyatla açılmış ancak tekrar tıkanmış damarlar da anjiyografi ile yeniden açılabilir
  • Girişimsel radyoloji uzmanları 50 yıldan beri kalp damarı dışındaki tüm damar tıkanıklıklarının anjiyo tedavisini yapan doktorlardır.
 

Bacakta Damar Tıkanıklığı Kimlerde Sık Görülür ?

Kısaca damar sertliğine bağlı atardamar tıkanması herkeste görülebilir. Erkek ve kadınlarda eşit sıklıkla görülür.  Şu insanlarda daha sık görülür;

  • 50 yaş üstünde
  • Sigara içenlerde
  • Şeker hastalarında (diyabet hastalarında) 
  • Kolesterol ya da trigliserid gibi kan yağ miktarı yüksek olanlarda
  • Yüksek tansiyon (hipertansiyon) hastalarında
 Bacak damarında daralma vitrin hastalığı oluşturur

Damar sertliği (latince adı: ateroskleroz) ve buna bağlı gelişen damar tıkanıklığı kalp, boyun, beyin ve bacak damarlarını etkileyerek ciddi sorunlara yol açabilir. Bacak damar tıkanıklığında vitrin hastalığı denen bir klinik yakınma oluşturur. Hastanın yürümekle baldır kaslarında ağrı olur,  ağrı kişiyi durdurur, bir süre dinlendikten sonra geçer. Ağrı genellikle sadece yürüme sırasında olur, dinlenirken olmaz. 

Damar sertliği kalp yani koroner damarda, boyun şah damarında (karotid arter), kol, böbrek  ve barsak damarı gibi vücuttaki tüm damarlarda tıkanma oluşturabilir. Her bölgenin tıkanıklığının belirtileri birbirinden farklıdır. 

Bacak Damar Tıkanıklığı Belirtileri 

Hastalarda iki tür yakınma görülür:

  1. Yürümekle bacakta baldır kaslarında ağrı, sertleşme ya da kramp (hafif hastalık, vitrin hastalığı)
  2. Ayak ya da parmaklarda uzun süre iyileşmeyen yara veya kangren gelişmesi (şiddetli hastalık)

Bunlara ek olarak damar tıkanmasında aşağıdaki belirtilerden biri ya da birkaçı görülebilir;

  • Yürümekle bacaklarda ağrı (vitrin hastalığı), seyrek olarak yürümekle kalça kaslarında (kaba etlerde) ağrı
  • Ağrı hızlı yürümekle, ağırlık taşırken ve yokuş çıkmakla daha erken olur.
  • Tıkanma uzun sürerse sinir uçlarının beslenememesine bağlı parmaklarda uyuşmalar
  • Tıkanma ciddiyse ayakta soğukluk ve parmaklarda morarma
  • Çok ciddi hastalıkta ayak parmaklarında ya da topukta iyileşmeyen yaralar (ayak ülseri)
  • Ayak kangreni (parmakların ya da ayağın kömür gibi siyahlaşması)

Damar tıkanıklığında bacak ağrısı neden yürümekle olur? 

Bacak kaslarımız dururken çok az kan ve besine ihtiyacı vardır. Yürümekle bu ihtiyaç artar, hızlı yürüdüğümüzde ya da yokuş çıktığımızda bu ihtiyaç daha da artar. Bacak damar tıkanıklığı olduğunda bacaklar dinlence halinde çok az kan gerektiği için sorun yaratmaz ancak hızlı yürümekle kan ihtiyacı artar, daralmış ya da tıkanmış damar bu ihtiyacı karşılayamaz ve  bacak baldır kaslarında ağrı oluşur. Yani bacaklar bize kan akımının yetmediğini, bir sorun olduğunu sinyalini vermektedir. Ağrı ne kadar kısa mesafede geliyorsa tıkanma o kadar şiddetlidir. 

Bacaklarda damar tıkanmasının oluşturduğu belirti bir caddede vitrinlere bakarak yürümeye benzer. Bu nedenle halk arasında bu hastalığa vitrin hastalığı da denir.

yürümekle bacaklarda ağrı oluşur

Bacak damar tıkanıklığında yürümekle baldır kaslarında ağrı olur. Ağrı kişiyi durdurur, bir süre dinlendikten sonra geçer.

Hangi bacak ağrısı damar tıkanıklığına bağlıdır?
Kendinizi test edin. bacak ağrınız aşağıdaki gibi bir ağrı ise damar tıkanıklığına bağlı olabilir;

  • Bacaktaki ağrı sadece yürümekle olur ve baldır kaslarındadır.
  • Ağrı genelde hep aynı mesafe yürüdükten sonra ortaya çıkar (200 m ya da 500 m gibi).
  • Bacak kasları sertleşir ve daha fazla yürümeye imkan vermez. 
  • 2-3 dakika dinlenince ağrı tamamen geçer.
  • Yürümeye başlayınca aynı mesafede aynı ağrı tekrar oluşur.
  • Ağrının geçmesi 5 dakikadan uzun sürüyorsa bir başka nedeni olabilir. 
  • Yokuş yukarı yürürken ya da hızlı yürürken ağrı daha erken gelir.
  • Yavaş yürürken ya da yokuş aşağı yürürken ağrı daha azdır.
  • Hastalık ilerledikçe ağrı daha kısa mesafelerde olmaya başlar. Örneğin önce 500 m yürümekle ağrı olurken, hastalık ilerler ise 100-200 m yürümekle ağrı olur. 

Bacak damarlarında tıkanma hafif halinde yürümekle ağrı yaparak yaşam kalitesini bozar. İleri dönemlerde ayaklarda yara ve kangren oluşmasına yol açarak ampütasyona yani bacak kesilmesine yol açabilir. Şeker hastalarında ayakta oluşan diyabetik ayak yarası ya da ülseri hem damar tıkanıklığı hem de nöropatiye bağlı oluşur. Ampütasyon yani bacak kesilmesi damar tıkanmasının en korkulan halidir. 

damarda damar kireçlenmesine bağlı daralma Bacak damar daralması ya da tıkanmasında tedavi çok değişkendir. Hastaların tümünde damarı kötüleştirecek etkilerin kaldırılması ya da düzenlenmesi gerekir. Buna "risk faktör modifikasyonu" denir. 
Sigara içenlerin mutlaka sigarayı bırakılması, şeker, hipertansiyon ve kolesterol yüksekliğinin ilaçlarla kontrol altına alınması, egzersiz önerilmesi ve gerekirse damarın açılması temel tedavilerdir.   
Detaylı bilgi için bacak damar tıkanıklğı tedavisi ve bacak damar tıkanıklığında anjiyo adlı sayfalar incelenebilir.