Diyabetik Ayak Yarası

Diyabetik ayak yarası nedir?

Diyabetik ayak yarası (şeker ayağı) şeker hastalarında (diabetes mellitus) ayak, parmak ya da topuklarda yara ya da ülser oluşmasıdır.  Diyabet hastalarında ayakta yara gelişirse bu genellikle basit bir yara değildir. İleri evre diyabet hastalığı göstergesidir.  Bu hastalarda yara genellikle nöropati (sinir ucu hasarı)  ya da damar tıkanıklığına (periferik arter hastalığı) bağlı gelişir. Yaralarda enfeksiyon yani mikroplu iltihap olması çok sıktır. Enfeksiyon yaranın iyileşmesini geciktirir ve bazen imkansız hale getirebilir. 

  • Diyabetik ayak yarası, şeker hastalarında ayak ya da parmakta çıkan ve uzun süre iyileşmeyen yaralardır.
  • Şeker ayağı ya da diyabetik ayak ülseri olarak ta adlandırılır
  • Bu yaralar ya ayak sinir uçlarının harabiyetine (nöropati) ya da bacak atardamar tıkanmasına bağlı olur.
  • Diyabetik ayak yarası olan her hastada bacak damarlarında tıkanma olup olmadığı mutlaka araştırılmalıdır.
  • Ayak yarası olan her şeker hastasında bacak damarlarının değerlendirilmesi için bir renkli Doppler ultrason ya da emar anjiyo gibi bir inceleme yeterlidir.
  • Eğer damar tıkanması varsa bu tıkanmanın anjiyo ya da ameliyatla açılması yaranın iyileşmesi hızlandırır, bazen ayak ya da parmak kesilmesini engelleyebilir.
  • Diyabetik ayak yaralarında önemli sorunlardan biri hastada damar tıkanması olabileceğini düşünülmemesi ve bu yönden inceleme yapılmamasıdır.

AYakta topuk ya da parmakta oluşan yara (ülser) genellikle çok uzun süreden beri (5-10 yıldan daha uzun süredir) diyabeti olan hastalarda görülür. Kısa süredir diyabeti olanlarda pek görülmez. Hastalığın süresi arttıkça görülme ihtimali de artar. Her 5 şeker hastasının birinde yaşamı boyunca ayakta yara oluşma riski vardır.

Bu yaralar genellikle iki nedene bağlı oluşur;

  1. Ayaktaki sinir uçlarının hasarı (periferik nöropati)
  2. Bacak damar tıkanması ya da periferik arter hastalığı (damar sertliği ya da ateroskleroza bağlı) 

Bazı hastalarda ayak yarası sadece sinir uç hasarı nedeniyle oluşur. Bazı hastalarda sadece damar tıkanması vardır. Bazı hastalarda ise hem sinir ucu hasarı ve hem de damar tıkanması vardır. Ayaklarda diyabete bağlı nöropatiye bağlı deformasyon (şekil bozukluğu) olması da yara oluşma ihtimalini artırır. İyileşmesini zorlaştırır.

Bu yaraların en büyük önemi ampütasyona yani parmak ya da ayağın ve bazı durumlarda bacağın kesilmesine yol açabilmesidir. Ayak yarasını iyileştirmekteki en önemli amaç ampütasyondan kaçınmaktır. Diyabet günümüzde bu tür ampütasyonların en önemli sebebidir. Ampütasyon parmak, ayağın bir kısmı, ayak bileği, diz altı ya da diz üstü seviyelerinden yapılabilir. Diyabetik ayak ülserlerini erken iyileştirmenin en önemli yolu çok erken tedaviye başlamaktır. Bundan daha da önemli olanı yara çıkmadan engellemektir. Bu da şeker hastalarının ayak eğitimi ile başarılabilir. 

Diyabetik ayak yaralarının yaklaşık yarısında damar tıkanması olmasına rağmen bu  genellikle ihmal edilir. Ayağında yara çıkan bir şeker hastanın bacak damar tıkanıklığı yönünden mutlaka değerlendirilmesi gerekir. Çünkü damar tıkanıklığı varsa, bu damarları açmadan yaranın iyileşmesi çok zor olur ve bazen mümkün olmaz. Damar tıkanıklığı saptanırsa bu anjiyo ya da ameliyatla açılmalıdır. Damar tıkanıklığının açılması yara iyileşmesini hızlandırır.

şeker hastalığında parmak yarası
Şeker hastalarında iyileşmeyen ayak yaralarına bağlı bacak ampütasyonları (bacak kesilmesi) sık görülür. Bu nedenle ayağı korumak yaşamı korumak için de önemlidir. 

Nasıl tanı koyarız?

Uzun süreden beri diyabet hastalığı olan birinde ayak parmaklarında yara olması diyabetik ayak yarası tanısı koydurur. Bu hastaların yaklaşık yarısında damar tıkanması olacağı için hastaların bu yönden değerlendirilmesi çok önemlidir.

Damar tıkanıklığını anlamak için hastanın dikkatle değerlendirilmesi, iyi fizik muayene ve gerekirse bacak damarların renkli Doppler ultrason, gerekirse tomografi ya da emar anjiyografi yapılması iyi olacaktır.

Şeker hastalarında ayak yarası oluşumunu nasıl engelleriz?

Ayak ya da parmaklarda yara çıktıktan sonra yaranın iyileşmesi çok uzun zaman, uzun tedavi ve çok uzun uğraş ister. Bazı yaralar hiç bir zaman iyileşmez ve parmağın, ayağın ya da bacağın kesilmesi gerekebilir. Aslında bunları engellemenin en önemli yolu şeker hastalarının ayak bakımını çok iyi bilmesidir. Ayakta yara çıkmasını engellemek mümkündür. Yaralar çoğunlukla sıkan ya da vuran ayakkabıdan, tırnak keserken oluşan küçük kesiklerden ya da ayakta his kaybı olduğu için parmağı ya da ayağı koruyamamaktan gelişir. Örneğin parmakları çarpar ancak hissetmediği için anlamaz. Yalın ayak dolaşır ve bir diken ya da çivi batmasını hissetmez. Ayağı üşüdüğü için sıcağa yaklaştırır ve yanma olur ama yanmayı hissetmez. Bir diyabet hastasının tüm bunlardan kaçınması ve ayak bakımı öğrenmesi gerekir.

Nasıl tedavi ederiz?

Her ayak yarasının mümkünse enfeksiyon hastalıkları, plastik cerrahi, ortopedi, damar cerrahisi, radyoloji ve girişimsel radyoloji uzmanlarından oluşan bir konsey tarafından değerlendirilmesi yararlıdır.

Diyabetik ayak yarasında damar tıkanıklığına müdahale edilsin ya da edilmesin iyi bir yara bakımı ve enfeksiyondan (iltihaptan) korunma son derece önemlidir.

Bu sitede Girişimsel Radyoloji alanına giren bacak damar tıkanmasına bağlı ayak yaralarının tedavisi anlatılmaktadır. Eğer o bacakta damarlar açık ve normal ise bu girişimsel radyolojinin doğrudan uğraştığı bir alan değildir. Bu nedenle diğer kaynaklara başvurabilirsiniz.

Diyabetik hastalarda damar tıkanmaları daha çok diz altındaki küçük (1-3 mm çapında) damarlarda olur. Ek olarak kılcal damarlarda da tıkanmalar olabilir. Eskiden küçük damar tıkanmalarını anjiyografi ile açmak son derece zordu. Ancak son 15 yıldaki gelişen teknoloji ve artan tecrübe ile bu damarlara müdahale şansımızı ciddi oranda artırmıştır. 

Bacak damarındaki tıkanma anjiyografi yöntemiyle açılırsa ayaktaki yaranın iyileşmesi hızlanır ve ayak kesilmesi engellenebilir. Çünkü damarın açılması yara olan bölgeye daha çok kan gitmesini yani yeterli besin ve oksijen gitmesini sağlar. Böylece yara çok daha hızlı iyileşebilir. Tedavide en önemli amaç yaranın hızla iyileşerek hastanın yaşam kalitesinin düzeltilmesi, ayağın kesilmesinin engellenmesi ve yaşamın korunmasıdır.

 Sözlük: 
Periferik nöropati: Beyin değil el ayak gibi daha uç bölgelerde olan sinir hastalığı ya da sinir hasarı.
Ampütasyon: Bir uzvun bir hastalık ya da travmaya bağlı kesilmesi. 
Periferik arter hastalığı: Kalp ve beyin dışında kol ve bacak damarlarında tıkanma ile giden hastalık
Ateroskleroz: Damar sertliği ya da damar kireçlenmesi