KISA BİLGİLER
  • Anjiyografi ya da kısaca anjiyo, insan vücudundaki damarların içine renkli bir madde verilerek damarların görüntülenmesi demektir.
  • Günümüzde anjiyo damar tıkanıklığının tedavisinde en önemli yöntemdir.
  • Anjiyo bazen sadece tanı koymak amacıyla, genelde ise tedavi amacıyla yapılır.
  • Damar tıkanıklığı tedavisi balon, stent, damar tıraşlama gibi yöntemler kullanılır.
  • Kalp anjiyosu ile kalp damarları bacak anjiyosu ile bacak damarları görüntülenir ve tedavisi yapılır.
  • Tanı amaçlı anjiyografide hastaneye yatış gerekmez.
  • Tedavi amaçlı yapılan kalp ve boyun/beyin anjiyosunda hastanede yatış gerekir ama bacak damar tedavisi gibi diğer bölgelerde hastaneye yatış gerekmeyebilir. 

Anjiyografi ile balon tedavisi 

Balon tedavisi anjiyo ile damar tıkanıklığını açmak için kullanılan en eski yöntemdir ve hala çok yaygın olarak kullanılmaktadır. Oldukça etkili bir yöntemdir. Halk arasında balon patlatmak olarak kullanılsa da aslında balonla patlatma söz konusu değildir. Balon plastik bir malzemedir. Çapı yani genişliği ve uzunluğu vardır. Örneğin damar çapı normalde 6 mm ise bu damara 6 mm çapında bir balon uygulanır. Darlık ya da tıkanıklık örneğin 6 cm ise 6 ya da 8 cm uzunluğunda bir balon kullanılır. Vücuttaki tüm damarlara uyacak şekilde 1 mm çaptan 40 mm çapa kadar kullanılabilecek balonlar üretilmiştir.

Damar tıkanıklığını açılmasında kullanılan balonlar bunlardır. Bu görüntü balonun şişirilmiş halidir.

Balon yardımlı anjiyo tedavisinin en önemli dezavantajı bazı bölgelerde çok uzun süre açık kalmamasıdır. En önemli avantajı ise tedavi sonrası balonun damarın içinde kalmaması ve çıkarılmasıdır. Bu sayede tekrar tıkanma olduğunda o damarı açmak çok kolaydır. İlaçlı balonla anjiyo tedavisinin daha uzun açık kalmasını sağlayan yeni bir teknolojidir. İlacın vücuda herhangi bir zararı yoktur.

Solda daralmış bir damar izleniyor. İkinci resimde daralmış damara bir balon yerleştirilerek balon şişirilmiş . Daha sonra damarın açılmış hali izleniyor.

Balon tedavisi her damarda kullanılır mı?

Aslında kullanılabilir ancak bazı damarlarda stent yerleştirmenin daha iyi olduğu kesinleştiği için boyun yani şah damarı, koroner yani kalp damarı gibi bazı damarlarda doğrudan stent yerleştirme tedavisi yapılır. Bazı damarlarda ise balon yapılır.

Balon tedavisi mi stent tedavisi mi daha iyidir?

Her damarda farklıdır. Bazı damarlarda balon tedavisi, bazı damarlarda ilaçlı balon ve bazı damarlarda stent tedavisi daha iyidir.

Balon tedavisi riskli bir işlem midir?

Anjiyo ile yapılan her işlemde risk vardır. Ama balonla damar açma kısmı genellikle kolay ve emniyetlidir. Ama damarda kanama, yırtılma, pıhtı atması gibi sorunlar seyrek de olsa gelişebilir ve hemen hepsi aynı işlem sırasında çözülür.

Anjiyo ile balonla damarı açınca balon damarda kalır mı?

Hayır, damar tedavisinde stent damarın içinde kalır ancak balon dışarı çıkarılır.

Anjiyo sırasında balonla damar nasıl açılır?

Burada adım adım anjiyoda balon ile damarın nasıl açıldığını açıklayacağız

  • Öncelikle anjiyo yapılarak hangi damara balon yapılacaksa o damara ulaşılır. Bu kalp, boyun, böbrek ya da bacak damarı olabilir.
  • Damarın içinden boyar madde verilerek damar darlığı ya da tıkanıklığı görüntülenir ve filmler alınır.
  • Daha sonra o damara kaç mm çapında ve ne kadar uzun balon yapılması düşünülüyorsa balon damara yerleştirilir.
  • Balon damarda şişirilerek açılır (şişirme cihazı damarın dışında işlemi yapan doktorun elindedir.
  • Bir süre beklenir, damarın açıldığından emin olunur.
  • Damarda şiş bir halde duran balon indirilir ve dışarı çıkarılır.
  • Damarın görüntüleri yani anjiyo filmleri alınır, açıklık güzelde işlem bitmiştir. Açıklık iyi değilse tekrar balon yapılır ya da stent yerleştirilebilir.
  • İşlem o damar çok iyi açılıncaya kadar devam eder
  • Balonla damarın açılması 2-3 dakika sürer. Bir anjiyo sırasında bir kaç damar daralaması ya da tıkanması giderilebilir.
  • Bacak anjiyolarında bir bacak ya da iki bacak tıkanıklığı aynı anjiyo ile açılabilir.

Damar tıkanıklığında ilaçlı balon tedavisi

İlaçlı balonlar normla balonların üzerine özel bir ilaç kaplanması ile üretilir. Bu ilaç balon daralmış ya da tıkalı damarda şişirilerek damarı açtığında damar duvarının içine girer. Damara geçen ilacın amacı o damarın erken daralmasını ya da tıkanmasını engellemektir. Yani damara ilaçlı balon uygulandığında o damar daha uzun süre açık kalacaktır. İlaçlı balonla oldukça yeni bir teknolojidir. Vücuttaki her damarda kullanılamaz. Şu an en sık bacak damar tıkanıklıklarında kullanılır.

İlaçlı balonlar normal damar açan balonlarla aynıdır. Sadece balon dış çeperine özel bir ilaç kaplanmıştır. İlacın amacı damarın daha uzun süre açık kalmasını sağlamaktır.

Damar tıkanıklığında stent tedavisi

Stent kullanımında, anjiyo yöntemiyle daralmış ya da tıkalı damara girilir ve sorunlu bölgeye stent yerleştirilir. Yerleştirilen stent hayat boyu o damarda kalır, dışarı tekrar çıkarılamaz.

Stent daralmış ya da tıkanmış bir damarı açmak için anjiyo sırasında damara yerleştirilen bir malzemedir. Metalden yapılma kafes benzeri bir yapısı vardır.

Anjiyo yöntemi ile atardamar ve daha seyrek olarak toplardamar tıkanmalarının açılmasında dünyada en sık kullanılan iki yöntem balon tedavisi ve stent yerleştirilmesi yöntemidir. Balon ve stent genellikle ateroskleroz denen damar sertliği ya da damar kireçlenmesi hastalığında damarda oluşan daralma ya da tıkanmaların tedavisinde kullanılır. Bu hastalık damar tıkanıklığı yapan en önemli hastalıktır. Genelde ileri yaşta, şeker ve hipertansiyon hastalarında, sigara içen ve kolesterol yüksekliği olan insanlarda daha sık görülür. Bu hastalıkta oluşan damar daralması (arter stenozu) ya da damar tıkanıklığı (arter oklüzyonu) ilaçlarla, besinlerle ya da egzersizle açılamaz. Ancak her hastada bu damarların açılması şart değildir. Hastalığın erken evrelerinde sağlıklı beslenme, sigaranın bırakılması ve egzersiz ile bazı ilaçlar faydalı olabilir. Eğer bu damarların açılması gerekirse o zaman iki yöntem vardır: anjiyo ile damar açma ya da ameliyat ile yeni damar yerleştirme (by pass ameliyatı). Anjiyo ile damar açmada dünyada balon, stent ve seyrek olarak damar tıraşlama (aterektomi) yöntemleri kullanılır.

Balon yönteminde daralmış ya da tıkanmış damara anjiyo yöntemi ile girilir ve o bölge balon yardımıyla genişletilir. Balon dışarı çıkarılır yani damar içinde kalmaz.

Stent damar içinde ne kadar süre kalır?

Vücuda yerleştirilen her malzeme hayat boyu vücutta kalacak şekilde için yerleştirilir. Damara yerleştirilen her stent damarda hayat boyu kalabilir. Yani bunların bir ömrü yoktur. Değiştirilmesi ya da çıkarılması pek mümkün değildir. Tıkanırsa tekrar açılabilir.

Stenti tekrar çıkarmak mümkün mü?

Genellikle mümkün değildir. Yerleştirilen bu malzeme hayat boyu o damarda kalır.

Stent tıkanırsa tekrar açılabilir mi?

Tabi. Stent tıkandığında hemen her zaman tekrar açılabilir. Seyrek olarak açılamadığı durumlar da olur.
Tıkanma nedeni ya vücudun bu malzemeye karşı reaksiyonu ya da hastalığın (damar sertliği) ilerlemesidir.

Bu kafes benzeri yapılar damar içinde kayar mı?

Bir stent damara yerleştirildikten sonra kayması imkansız gibidir. Sadece ilk yerleştirme sırasında milimetrik kayma olabilir. kayma olabilir. Ama bir yerleştirildi mi tekrar yerinden oynaması neredeyse imkansızdır.

Damara yerleştirilen stent tıkanır mı?

Normal doğal damarlarımız tıkandığı gibi damara yerleştirilen bir stent de daralabilir ya da tıkanabilir. Her bölgede tıkanma ihtimali farklıdır. Örneğin kalp damarında ya da bacak damarında tıkanma oranları farklıdır. Yine damarın ne kadar fazla kötü olmasına göre tıkanma oranı değişir.

İlaçlı stent nedir?

Stentin ve bazı balonların üzerine erken tıkanması engelleyen ya da geciktiren bir ilaç yerleştirilir. Bu tür stentlere ilaçlı ya da ilaç kaplı stent denir. En sık kalp damarında ve bacak damarında kullanılır. En önemli yararı yerleştirilen stentin biraz daha uzun açık kalmasını sağlamaktır. 

Anjiyo ile damar açmada yeni yöntemler:

Bacak damar tıkanıklığında açılması zor olanlar tam tıkanmalardır. Hem damar daralması hem de tam tıkanmada vücut var olan yan damarların ya da yedek damarların genişlemesine yol açar ve tıkanmadan dolayı kan alamayan bölgeye biraz kan götürür. Ancak bu kan hiç bir zaman o damarın açık hali kadar yeterli olmaz. Bundan dolayı da şikayet oluşturur.

Son 10 yılda anjiyografi ile damar açmada bir çok yeni yöntem ve teknolojik yenilik olmuştur. Bunların en önemlileri daha önce açılamayan tam tıkalı damarların açılması ile ilgilidir. Bu yenilikleri ile eskiden açılamayan tam tıkanmaların bir çoğu açılabilir hale gelmiştir.

Teknolojik yenilikler dışında anjiyo yöntemleri de değişmeye başlamıştır. Eğer tıkanıklık damara girim yerinden açılamazsa (genellikle anjiyolar kasık ya da kol atardamarından girilerek yapılır) damara daha farklı yerlerden ek girimler yapılarak (örneğin alttan ayak bileği damarlarında girilerek) açılamayan o damarların açılma şansı olmaktadır. Özellikle ayak bileğinden yapılan anjiyolar dünyada yenidir ve bu sayede açılamayan damarların %80-90'ı açılabilir hale gelmektedir.
Merkezimizde tüm bu yeni teknoloji ve yöntemler kullanılabilmektedir.

Anjiyografi tedavisinde yeni yöntem ve teknolojiler bir grup hasta için umut olmuştur:

  1. Uzun süreden beri bacak damar tıkanması olan hastalar
  2. Daha önce anjiyografi ile ya da ameliyatla damarı açılan ancak tekrar tıkandığı için artık yapılabilecek bir şey yok denen hastalar.
  3. Anjiyografi ile ya da ameliyatla damarın açılması mümkün değil denen hastalar.
  4. Ameliyat önerilen ancak ameliyattan korkan ve ameliyat olmak istemeyen hastalar.
  1. Yeni yöntem ve teknolojiler deneyim ile birleşince bu tür hastalarda damarların anjiyografi ile açılmasını mümkün kılabilir. Merkezimiz bu konuda ülkenin en deneyimli merkezlerindendir. Bu nedenle daha önce denenmesine rağmen açılamayan pek çok vak'ada bacak damar tıkanması başarıyla açılabilmektedir.
  2. Damar tıkanıklığında açılması en zor damarlar Burger hastalarındaki tıkanmalar (Burger hastalığı başlığında daha detaylı bilgi verilmiştir), ameliyatla yeni bir damar oluşturulan ancak tekrar tıkanan hastalar ve daha önce anjiyografi ile stent takılan ancak stenti tıkanan hastalardır. Bu hastalar diğer gruptan biraz daha farklılık gösterir ancak bu hasta grubunda anjiyografik yeni yöntemlerle tıkalı damarların açılma oranları yüksektir.
  3. Damarların açıldıktan sonra uzun süre açık kalması ayrı bir konudur. Bu açık kalma işlem sırasındaki başarı, hangi bölge damarlarının açıldığı, bünyenin cevabı ve kullanılan açma yöntemine göre (balon, stent, ilaçlı balon, damar tıraşlama gibi) değişiklik gösterir.
  4. Bacak damar tıkanmalarının açılmasında temel yöntemler balon ve stentle damarların açılmasıdır. Son yıllarda damarda pıhtı varsa bunu temizleyen trombektomi yöntemi, damar duvarındaki kalınlaşmayı doğrudan tıraşlayarak açan aterektomi (damar tıraşlama) yöntemi, ilaçlı balon ve ilaçlı stentler damarların daha kolay açılmasını ve daha uzun süre açık kalmasını sağlamaktadır. İyi bir anjiyografi merkezinde tüm bu yöntemlerin kullanılabilmesi önemlidir.