Atardamar Tıkanıklığı

Atardamar kalpten başlayarak en uç bölgelere kadar temiz kan götüren ve organları besleyen damardır..  

Toplardamar ise oksijen ve besini doku tarafından kullanılan kirli kanı tekrar kalbe taşıyan damardır. 

Damar tıkanıklığı atardamar ve toplardamarlarda çok farklı sorunlara yol açar. Halk arasında atardamar ve toplardamar ayırımı pek yapılmaz. Damar tıkanması denilince genellikle atardamar tıkanıklığı kastedilir, çünkü çok daha sıktır. 

Damar tıkanıklığı neden oluşur?

Atardamarlarda damar tıkanıklığı en çok damar sertliği ya da damar kireçlenmesi denen hastalığa bağlı gelişir. Damar sertliği sayfasında bu konu detaylı olarak anlatılmıştır. Atardamarlar çok seyrek olarak pıhtılaşmaya bağlı tıkanır. Bunun dışında Burger hastalığıTakayasu hastalığı gibi damar sertliğinden farklı hastalıklarda damarları tıkayabilir. Burger hastalığı damar sertliği olan hastalara göre daha genç insanlarda görülen önemli bir atardamar hastalığıdır.   

Toplardamar tıkanıklığı (venöz tromboz) çok daha farklıdır ve hemen her zaman pıhtılaşmaya bağlı olur.  Bunun bacaklarda olan örneği derin ven trombozu sayfasında detaylı olarak anlatılmıştır.

Kimlerde sık görülür?

Atardamar tıkanıklığı herkeste görülebilir, ancak 50 yaş üzerinde, diyabet (şeker) hastaları, sigara içenler, kolesterol düzeyi yüksek olanlar ve hipertansiyon hastalarında daha sık görülür.

Toplardamar tıkanıklığı (venöz tromboz) ya da ya toplardamar pıhtılaşması da herkeste görülebilir. Ancak ileri yaşta (40 yaş üstü), kanser hastalarında, ortopedik ameliyat olanlarda, bazı büyük ameliyatlar sonrasında kırık ya da burkulmaya bağlı bacağa alçı uygulanan insanlarda, doğum kontrol hapı kullanan bayanlarda, gebelik döneminde, gebelikten sonraki lohusa döneminde daha sık görülür. Toplardamar tıkanması için derin ven trombozu sayfamıza bakabilirsiniz. 

Damar tıkanmalarında belirtiler nelerdir?

Atardamarlar organları besleyen yapılar olduğu için bu atardamar tıkanması o organın beslenmesini engeller ve buna bağlı belirtiler oluştur.

Kalp damarlarında: Göğüs ağrısı ile kalp spazmı ya da kalp krizi yapabilir.

Boyun ve beyin damarlarında: Gözde geçici kararmalar, konuşma bozukluğu, şuur bozukluğu ya da inme (felç) olabilir.

Bacak damarlarında: Genel olarak yürürken baldır kaslarında ağrı yapar. Hastalık ilerlerse parmaklarda ya da ayakta yaralar çıkabilir. Kangren oluşabilir. Bu konu da bacak damar tıkanıklığı sayfasında geniş olarak anlatılmıştır.

Barsak damarlarında (mezenter iskemisi): Genel olarak yemekten sonra karın ağrısına yol açar. Hasta her yemek sonrası karın ağrısı çeker ve hastalık ilerlerse kilo kaybı oluşturabilir. Ani tıkanmada barsaklarda kangren oluşabilir.

Karotid atardamar ya da şah damar tıkanıklığı

Karotid atardamarı ya da şah damarı boyun bölgesinde bulunur ve beyne kan götüren en önemli damardır. Şah damarında daralma ya da tıkanma önemlidir çünkü hayati bir organ olan beynimizi etkiler. Beyne kan gidişi azalır ya da darlık bölgesinden beyne pıhtı atarak felce yol açabilir. En önemli nedeni damar sertliği ya da damar kireçlenmesi dediğimiz hastalıktır. 

şah damarının yeri

Halk arasında damar tıkanıklığı olarak geçse de şah damarında bizim için daha önemli olan konu damarın tam tıkanması değil daralmasıdır. Çünkü damar tam tıkandıktan sonra genellikle tedavi gerekmez ya da mümkün değildir. Ama damar daraldığında bu darlıktan beyne pıhtı atarak ciddi sorunlara yol açabilir.

Boyun damarlarındaki darlıktan beyne pıhtı atması genellikle felç oluşturur. Ancak bazen felç öncesi daralmaya bağlı uyarıcı nitelikte şikayetler olabilir. Bunlar vücut veya yüzde uyuşma-karıncalanma, kol ve bacaklarda kuvvet kaybı, konuşmanın bozulması veya konuşamama, bulanık görme veya göze siyah perdelenme, geçici bilinç kaybı, şiddetli baş dönmesi gibi uyarılardır. Bu uyarılar gelmekte olan kalıcı bir felcin habercisi olabilir.  Bu nedenle, bahsedilen bu şikayetlerimiz varsa mutlaka bir nöroloji uzmanına başvurmamız gerekir. Böylece şah damar daralmasını tedavi ederek felç oluşumunu engelleme şansı olabilir. 

-

şah damarı tıkanıklığı neden oluşurKimlerde sık görülür?

Karotid damar darlığı ileri yaş hastalığıdır. Genellikle 50 yaşın üzerinde herkeste görülebilir. Damar sertliğine bağlı olduğu için damar sertliği gelişme riski yüksek olan kişilerde (ileri yaş, şeker hastalığı, yüksek tansiyon,kolesterol yüksekliği olanlar ve sigara içenlerde) daha sık görülür.  

-

Şah damarından beyne pıhtı atarsa ne tür şikayetlere yol açar?

  • Gözlerde kısa süreli kararma. Bu bir tek gözde olur ve daha büyük sorunlar gelişmeden önemli bir sinyaldir.
  • Yüzde ya da kolda uyuşma ya da güç kaybı
  • Kol ve bacaklarda güç kaybı, uyuşma ve karıncalanmalar
  • Kol ve bacaklarda felç
  • Konuşma ya da konuşulanı anlama bozukluğu
  • Beyne pıhtı atmadan da şah damarı darlığı geçmeyen baş dönmesine yol açabilir. 

Hastaların büyük bir kısmında inme sonrasında boyun damar darlığı fark edilir ve tedavi edilir.

Önemli olan bu darlığın sorun yaratmadan yani felç ya da benzeri büyük sorun oluşmadan teşhis ve tedavi edilebilmesidir.   

Nasıl tanı koyarız?

Klinik olarak yukarıda belirtiler yakınmalar varsa genellikle tanıda radyolojik görüntüleme yöntemleri kullanılır. İlk inceleme genellikle boyun bölgesi renkli Doppler ultrason incelemesidir. Bu yöntemle hastaların büyük çoğunluğunda tanı konabilir. Bunun dışında MR ya da bilgisayarlı tomografi ile yapılan anjiyografi ile de tanı konabilir. Eskiden tanı amaçlı yapılan anjiyografi artık diğer yöntemlerle tanı koymak zorsa ya da stent tedavisi planlanıyorsa yapılır.

Şah damarı darlıklarında stent ya da ameliyat tedavisi ne zaman gerekir?

Karotid damarında daralma damarında yarısından fazlaysa ve bir şikayet oluşturuyorsa ya da oluşturmuşsa damarın açılması gerekebilir. Tedavi ya ameliyatla darlığın düzeltilmesi  ya da anjiyografi ile stent yerleştirilmesidir.

Bazı durumlarda sadece ilaç tedavisi yeterli olacaktır. 

Darlığın tedavisinde hem ameliyat hem de stent yerleştirilmesi birbirine benzer yöntemlerdir. Her ikisinden biri yapılabilir. Her birinin kendine ait avantaj ve dezavantajları vardır.

Burada girişimsel radyolojinin yaptığı şah damarının stent tedavisine yer verilmiştir.  

Şah damarı tıkanıklığında stentleme

Şah damarı tıkanıklığında stentlemeDamar darlıklarında kullanılan stentler metalden yapılmış kafes tarzında yapılardır. Daha detaylı bilgiyi stent sayfasında görebilirsiniz. Anjiyografi yapılarak damar darlığı her yönden görüntülenir. Buraya bir stent yerleştirilir ve balon yapılarak stent genişletilir. Şahdamarında stentleme sırasında darlığın üstüne özel bir filtre yerleştirilerek beyne atabilecek büyük pıhtı parçaları engellenebilir. Bu filtre işlem sonrası dışarı çıkarılır.

 

-

İşlem sırası ve hemen sonrası gelişebilecek yan etkiler (komplikasyonlar) 

Şah damarı darlıklarında stentleme genellikle etkili ve güvenilir bir tedavi yöntemidir. İşlem sırasında ağrı hissedilmez. Her tedavi işleminde olduğu gibi bu işlemde de stent yerleştirilmesi sırasında bazı riskler oluşabilir.

En önemli risk işlem sırasında darlık olan bölgeden stent yerleştirme sırasında beyne pıhtı atmasıdır. Bu Hastaların %3 ile %6' sında görülür. Seyrek olmasına rağmen önemli bir risktir.

Tedavide daha detaylı bilgi için web sitemizde anjiyografi ile stent tedavisi bölümü ziyaret edebilirsiniz.   

 

Böbrek damar tıkanıklığı (renal arter stenozu)

Halk arasında böbrek damar tıkanıklığı olarak geçsede böbrek damarlarında sıklıkla gördüğümüz ve tedavi ettiğimiz durum böbrek damar daralmasıdır. Böbrek damar darlığı ya da tıkanıklığının en önemli sebebi yine damar sertliği ya da damar kireçlenmesidir.

Böbrek damarlarında daralma ya da tıkanıklık bir çok atardamar hastalığında olduğu gibi damar sertliği ya da damar kireçlenmesine bağlıdır. Böbrek atardamarlarında tıkanıklık ya da daralma  bazen hiç bir sorun yaratmaz ve tedavi gerektirmez. Bazı durumlarda ise tedavi gerektirebilir.

Böbrek atardamar darlığı ya da tıkanması genellikle damar sertliği ya da damar kireçlenmesi denen hastalığa bağlı oluşur. Özellikle genç kişilerde (20-30 yaşlar) fibromusküler displazi denen bir hastalığa bağlı da olabilir. Bunun dışında çok seyrek hastalıklar da böbrek damar tıkanması yapabilir.

 

böbrek damar tıkanıklığı

-

Kimlerde görülür?

Herkeste görülebilir ancak damar sertliği risk faktörleri olan insanlarda (kişilerde (ileri yaş, şeker hastalığı, yüksek tansiyon,kolesterol yüksekliği olanlar ve sigara içenlerde) daha görülür.

Ne tür belirti verir?

Böbrek damar darlığı hiç şikayet oluşturmayabilir. Eğer şikayet oluşturuyorsa en önemli özelliği yüksek tansiyon yapmasıdır. Ancak yüksek tansiyonu olan insanların büyük çoğunluğunda böbrek damar darlığı yoktur ve her yüksek tansiyonu olan kişide böbrek damar darlığı araştırılması gerekmez.

Şu durumlarda yüksek tansiyonu olan kişilerde böbrek atardamar darlığı araştırılması ve ciddi darlık bulunursa gerektiğinde tedavi edilmesi önerilir:

  • Yüksek tansiyon genç yaşta ortaya çıkmışsa (40 yaş öncesi)
  • Yüksek tansiyon son dönemde hızla kötüleşmişse
  • Yüksek tansiyon 3 ilaçla bile kontrol altına alınamıyorsa
  • Büyük tansiyon değerleri 200 mmHg (halk arasında 20) yi aşıyorsa  
  • Yüksek tansiyon böbrek fonksiyon bozukluğuna (üre yükselmesi) yol açmışsa

Nasıl tanı koyarız?

Böbrek damar darlığı ya da tıkanıklığı tanısı öncelikle yukarıda bahsedilen klinik yakınmalar olduğunda araştırılır.  Tanıda tümüyle radyoloji görüntüleme yöntemleri kullanılır. İlk olarak renkli Doppler ultrason, ayrıca emar ya da bilgisayarlı tomografi ile yapılan anjiyolar kullanılır. Eskiden tanıda sık kullanılan anjiyografi artık daha kolay yöntemler olduğu için çok seyrek başvurulur. Anjiyografi genellikle tedavi gerekirse yapılır ve darlık çıkarsa aynı seansta tedavi edilir.

 

böbrek damar tıkanıklığı

Böbrek damar daralması nasıl tedavi edilir? 

Her böbrek damar daralması tedavi gerektirmez. Tedavi kararı bir çok faktör göz önüne alınarak yapılır.

Eğer tedavi kararı verilmişse günümüzde ameliyat tedavisi ya da anjiyografi ile balon ya da stent tedavileri kullanılmaktadır. 

Böbrek damar darlığında kullanılan anjiyo tedavisi balon ve stent tedavisidir. Bu tedaviler vücudun diğer bölgelerinde yapılan balon ve stent tedavileri ile hemen hemen aynıdır. Bu nedenle anjiyografi ile damar darlık ve tıkanmalarının tedavisi bölümündeki bilgilere başvurabilirsiniz.  

 

 

Kol damar tıkanıklığı (atardamar)

Kol atardamarında damar darlığı ya da tıkanması bacak damarına göre çok daha seyrek görülür. Çoğunlukla damar sertliğine bağlı damarın çapının önce daralması sonra tıkanması sonucu oluşur. 

Genellikle sol kolda olur. En sık sebebi, bir çok damar tıkanmasında olduğu gibi damar sertliği ya da damar kireçlenmesidir.kol damar tıkanıklığı

Ne tür yakınma oluşturur?

Kol damar darlığı ya da tıkanması herhangi bir şikayet yapmayabilir. Yakınma oluşturmuyorsa tedavi edilmesi gerekmeyebilir.

En sık yakınmalar kol ile bir iş yapıldığında kolda kolayca yorulma ve iş yaparken kolda ağrı olmasıdır.

Özellikle kolu yukarı kaldırdığımız zaman (banyoda başımızı yıkarken, çamaşır asarken vs) yakınmalar çok daha belirgin olur.

Bir özelliği kol damarı ciddi şekilde daralırsa ya da tıkanırsa o kolda tansiyon daha düşük çıkar. Eğer sağ ve sol kol tansiyonları arasında 20 den fazla fark varsa (örneğin tansiyon sağda 140, solda 115) bu genellikle kol damarında tıkanmaya bağlıdır. Bu hemen her zaman sol koldadır. 

Tanıda iki kol tansiyonu arasındaki fark önemli bir ipucudur.En önemli tanı yöntemleri radyolojik görüntüleme yöntemleridir. Öncelikle en kolay olan renkli Doppler ultrason inceleme yapılır. Ancak MR ya da bilgisayarlı tomografi ile yapılan anjiyografi tanıda daha değerlidir.  

Ne zaman tedavi gerekir?

Kol damarında darlık miktarı %50'den fazlaysa ve o kolda iş yaparken yorulma, ağrı gibi yakınmalar oluşuyorsa tedavi önerilir. Tedavide günümüzde ameliyat ve anjiyografi ile tedavi yöntemleri kullanılmaktadır. 

Toplardamar tıkanıklığı belirtileri nelerdir?

Toplardamarlar organları beslemez, buradaki kanı alıp kalbe taşır. Bu nedenle toplardamarlar tıkanmasında doku beslenmesini bozulmaz. Kanın kalbe dönüşünü engeller ya da zorlaştırır. Bu da kanın o doku içinde birikmesine yol açar. 

Toplardamarda tıkanma en sık bacak toplardamarlarında görülür. Buna derin ven trombozu (DVT) adı verilir. Bu konu derin ven trombozu sayfasında detaylı olarak anlatılmıştır. Oluşturduğu temel belirti ayak şişliğidir. Aynı şekilde kol toplardamarında tıkanma olursa (hemodiyaliz hatalarında sık olur) kol şişliği olur. Bunun dışında sık görülen toplardamar tıkanmaları karaciğer (portal ven trombozu), barsak ve böbrek toplardamar tıkanıklıklarıdır.